Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Björn Þorra Viktorsson, hæstaréttarlögmann, í Fréttum vikunnar í dag, um bókun 35, samningsbrotamál ESA gegn Íslandi og þau stjórnarskrárlegu álitaefni sem hann telur fylgja fyrirhuguðum breytingum. Björn Þorri vill að Ísland láti málið ganga alla leið fyrir EFTA-dómstólnum og taki þar til varna í stað þess að ganga lengra í innleiðingu bókunarinnar. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Bókun 35 lögð fram á sama tíma og Ísland þarf að verjast
Arnþrúður vakti athygli á því að bókun 35 væri komin aftur inn á Alþingi skömmu eftir þjóðaratkvæðagreiðsluna 29. ágúst. Á sama tíma hefði ESA komið samningsbrotamáli gegn Íslandi fyrir EFTA-dómstólinn og íslensk stjórnvöld þyrftu því að undirbúa vörn landsins.
Björn Þorri sagði langeðlilegast að málið færi nú sína leið fyrir dómstólnum. Ef samningsaðilar teldu Ísland hafa brotið gegn skuldbindingum sínum væri rétt að fá úr því skorið fyrir þar til bærum dómstóli í stað þess að þrýsta á Ísland að breyta lögum áður en niðurstaða lægi fyrir.
Hann vill að Ísland taki til varna með sama hætti og gert var í Icesave-málinu og byggi vörnina á þeim forsendum sem lágu að baki íslenskri innleiðingu EES-samningsins.
Stjórnarskránni hefur ekki verið breytt
Björn Þorri lagði mikla áherslu á að bókun 35 hefði verið útfærð með ákveðnum hætti þegar EES-samningurinn var gerður vegna þeirra marka sem stjórnarskráin setti framsali valds.
Hann sagði helstu lögspekinga og alþingismenn þess tíma hafa verið sammála um að ekki mætti ganga lengra að óbreyttri stjórnarskrá. Þeim ákvæðum stjórnarskrárinnar sem skipta máli í þessu sambandi hefði ekki verið breytt síðan.
Arnþrúður rifjaði upp að þegar EES-samningurinn kom til afgreiðslu hefði Vigdís Finnbogadóttir forseti tekið sér tíma til að fara yfir málið og að tugþúsundir undirskrifta hefðu safnast gegn samningnum þar sem fólk hefði talið að hér væri um valdaframsal að ræða sem gengi gegn ákvæðum stjórnarskrárinnar. Hún sagði lausnina á sínum tíma hafa falist í því hvernig EES-samningnum var veitt lagagildi hér á landi með lögum um evrópska efnahagssvæðið.
Björn Þorri sagði því illskiljanlegt að nú ætti að vera hægt að ganga lengra í framsali lagasetningarvalds án þess að stjórnarskránni væri breytt.
Fæðingarorlofsdómarnir fjölluðu ekki um bókun 35
Arnþrúður benti einnig á að mikið hefði verið vísað til fæðingarorlofsdóma Hæstaréttar í umræðunni um bókun 35 en bókunin sjálf væri ekki nefnd í niðurstöðu Hæstaréttar.
Björn Þorri tók undir það og sagði málin hafa snúist um hvort tilteknar reglur hefðu verið rétt innleiddar og síðan um bótaskyldu. Hann hafnaði því að dómarnir væru staðfesting á því að breyta þyrfti bókun 35 með þeim hætti sem nú væri lagt til.
Hann kallaði hugmynd um sjálfvirkan forgang Evrópureglna yfir íslenskum lögum algjörlega galna. Með slíkri breytingu gæti orðið til staða þar sem einstaklingar og fyrirtæki yrðu bundin af reglum sem aldrei hefðu verið birtar í íslensku lagasafni eða á íslensku.
Alþingi á að hafa lokavaldið
Björn Þorri sagði íslenska löggjafann eiga að hafa lokavald um hvaða lög og reglur giltu hér á landi. Ekki væri hægt að færa slíkt vald úr landi án þess að horfa til stjórnarskrárinnar og fullveldis Íslands.
Hann gagnrýndi sérstaklega þá stöðu að þingmenn sem hefðu unnið drengskaparheit að stjórnarskránni væru nú beðnir um að samþykkja regluverk sem að hans mati gengi mun lengra í framsali lagasetningarvalds en talið var mögulegt þegar bókun 35 var útfærð á árunum 1993 og 1994.
Niðurstaða hans er því skýr: Ísland eigi ekki að flýta breytingum vegna bókunar 35 heldur láta EFTA-dómstólinn skera úr um ágreininginn og verja þar þá stöðu sem íslensk stjórnvöld hafa byggt á frá upphafi EES-samningsins.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.