Arnþrúður Karlsdóttir og Pétur Gunnlaugsson ræddu í þættinum Fréttir vikunnar um þau rök sem oft eru færð fyrir aðild Íslands að Evrópusambandinu, einkum fullyrðinguna um að Ísland þurfi „sæti við borðið“. Í umræðunni var farið yfir stöðu Íslands innan EES-samningsins, aðkomu landsins að undirbúningi Evrópulöggjafar og aðdraganda innleiðingar þriðja orkupakkans, þar á meðal undirritunar hans 5. maí 2017. Ísland hefði ekki nýtt það tækifæri að andmæla þegar ESB kallaði eftir því á undirbúningstímanum. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Ísland taki þegar þátt í undirbúningi EES-reglna
Í þættinum kom fram að slagorðið um að Ísland þyrfti „sæti við borðið“ gefa ranga mynd af stöðu landsins gagnvart Evrópusambandinu. Arnþrúður benti á að Ísland hefði þegar þegar sæti við borðið í ráðherraráðinu í sameiginlegri nefnd EFTA ríkja með ESB ríkjum og með starfandi fastafulltrúa. Þá hefði Ísland aðgang að fjölmörgum nefndum, vinnuhópum og sérfræðinganefndum í gegnum EES-samninginn þar sem ný löggjöf væri mótuð á undirbúningsstigi. Ísland tæki fullan þátt í að koma sjónarmiðum sínum að á undirbúningstímanum og áður en lokaákvörðun væri tekin. Það er mikilvægt fyrir þjóðina að hafa þessa möguleika sagði Arnþrúður og bætti við að með inngöngu í ESB fengi Ísland ekki þetta tækifæri.
Þessi þátttaka skipti meira máli en formleg atkvæðagreiðsla þegar endanleg ákvörðun væri tekin, þar sem raunveruleg áhrif á efni reglna næðust fyrst og fremst á meðan undirbúningurinn stæði yfir. Þau sögðu því mikilvægt að íslensk stjórnvöld nýttu þann vettvang betur en gert hefði verið.
Aðdragandi þriðja orkupakkans rifjaður upp
Fjallað var um 3ja orkupakkann og því hvernig málið þróaðist áður en það kom til afgreiðslu á Alþingi árið 2019. Arnþrúður sagði að Ísland hefði á undirbúningsárum pakkans ítrekað fengið tækifæri til að gera athugasemdir við efni hans en samkvæmt fjölmörgum fundargögnum hefðu engar athugasemdir borist frá íslenskum stjórnvöldum.
Lokafrestur til að koma slíkum athugasemdum á framfæri hefði runnið út árið 2016. Í framhaldinu utanríkisráðherra verið falið að undirrita löggjöfina fyrir Íslands hönd 5. maí 2017, eftir ákvörðun sem tekin var á ríkisstjórnarfundi með samþykki og undirskrift Guðna Th. Jónannessonar, forseta Íslands.
Þessi atburðarás sýndi að tækifærin til að hafa áhrif hefðu verið fyrir hendi, en að íslensk stjórnvöld hefðu ekki nýtt þau.
Íslendingar nýttu ekki tækifærin sem ESB veitti
Arnþrúður sagði málið undirstrika mikilvægi þess að þeir sem fari með vald fyrir hönd Íslands á alþjóðavettvangi kynni sér mál til hlítar og nýti þau tækifæri sem gefast til að verja hagsmuni landsins.
Evrópusambandið hefði fylgt sínum reglum við undirbúning málsins og gefið aðildarríkjum og EES-ríkjum kost á að koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Vandinn hefði því ekki legið í verklagi Evrópusambandsins heldur í því hvernig íslensk stjórnvöld sinntu verkefninu og sýndu tómlæti.
Þá sögðu Arnþrúður og Pétur að reynslan af 3ja orkupakkanum væri mikilvæg áminning um að Ísland þyrfti að gæta hagsmuna sinna af festu í alþjóðlegu samstarfi og nýta betur þá aðkomu sem landið hefur þegar að mótun reglna sem síðar geta orðið hluti af íslenskum rétti.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.