Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Valgerði Snæland Jónsdóttur, fyrrverandi skólastjóra, sérkennslufræðing og löggiltan náms- og starfsráðgjafa, og Leif Árnason, fyrrverandi flugstjóra, í þættinum Fréttir vikunnar á Útvarpi Sögu um fyrirhugaða sölu Samskipa til spænska fyrirtækisins Boluda Shipping. Leifur sagði eigendaskiptin stóratburð í íslensku atvinnulífi og varaði við því að ákvörðunarvald yfir mikilvægum vöruflutningum færðist til erlendra eigenda. Hann vakti jafnframt athygli á því að ekkert kaupskip væri skráð í íslensku skipaskránni, sem gæti skapað alvarleg vandamál ef tryggja þyrfti aðflutninga til landsins í neyðarástandi. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Erlent eignarhald vekur spurningar um flutningsöryggi
Fyrirhuguð kaup spænska fjölskyldufyrirtækisins Boluda Shipping á Samskipum gætu haft veruleg áhrif á íslenska vöruflutninga. Samkvæmt upplýsingum sem Leifur rakti stendur til að spænska fyrirtækið kaupi alla hluti í Samskipum og viðskiptin gangi í gegn 1. janúar á næsta ári. Kaupverðið hefur ekki verið gefið upp.
Boluda Shipping er að sögn Leifs stærsti rekstraraðili dráttarbáta í heiminum, með yfir 800 dráttarbáta í 230 höfnum og um 10.000 starfsmenn. Sameinað fyrirtæki yrði eitt umfangsmesta flutningafyrirtæki Evrópu, með 32 skip, 18 siglingaleiðir, starfsemi á mörkuðum í 28 löndum og samtals um 11.500 starfsmenn. Ólafur Orri Ólafsson myndi áfram gegna starfi forstjóra Samskipa.
Arnþrúður lagði áherslu á að Samskip gegndu lykilhlutverki í flutningskerfi Íslands og tryggja yrði áframhaldandi siglingar til landsins, ekki síst þegar áföll eða aðrar óvæntar aðstæður kæmu upp. Hún setti einnig fram þá spurningu hvort aðkoma stærra alþjóðlegs fyrirtækis gæti lækkað flutningskostnað og bætt þjónustu. Leifur kvaðst ekki geta fullyrt um þau áhrif en sagði mikilvægt að skoða hvernig nýir eigendur myndu forgangsraða flutningaleiðum, verðlagningu og öðrum hagsmunum fyrirtækisins.
Ekkert kaupskip skráð á Íslandi
Leifur vakti sérstaka athygli á stöðu íslensku skipaskrárinnar og sagði ekkert kaupskip vera skráð þar. Kaupskip í þjónustu íslenskra fyrirtækja væru flest skráð í Færeyjum eða öðrum löndum þar sem rekstrarskilyrði væru hagstæðari. Þetta væri ekki eingöngu samkeppnismál heldur einnig spurning um þjóðaröryggi. Ísland væri háð innflutningi á matvælum og öðrum nauðsynjavörum og þyrfti að geta tryggt að flutningar héldust gangandi þegar alvarleg áföll yrðu.
Leifur sagði að ef ekkert kaupskip væri skráð hér á landi gætu íslensk stjórnvöld ekki gripið til þess að þjóðnýta slíkt skip til að annast nauðsynlega vöruflutninga í neyðarástandi. Ísland yrði því að treysta á skip í erlendri skráningu.
Hann nefndi að til umræðu væru tillögur um að gera íslensku skipaskrána samkeppnishæfari. Valgerður spurði hvað Færeyingar hefðu gert til að skapa hagstæðari skráningarkjör og hvort Íslendingar gætu nýtt sér reynslu þeirra.
Leifur taldi ástæðu til að læra af Færeyingum og öðrum þjóðum við mótun framtíðarfyrirkomulagsins.
Samkeppni og verðlagning mikilvægar fyrir íslenska neytendur
Arnþrúður vakti athygli á því hversu Ísland væri háð skipaflutningum vegna legu landsins og að samkeppni á markaðnum væri takmörkuð. Breytingar á eignarhaldi Samskipa gætu því skipt miklu fyrir bæði innflutning og útflutning.
Leifur rifjaði upp samkeppnismál Samskipa og Eimskips, þar sem Samkeppniseftirlitið lagði háa sekt á Samskip árið 2023 vegna samráðs sem eftirlitið taldi ólögmætt. Hann nefndi jafnframt að áfrýjunarnefnd hefði síðar lækkað sektina og að áfram hefði verið tekist á um fjárhæð hennar.
Hann sagðist ekki vita hvernig eigendaskiptin myndu breyta samkeppnisstöðunni. Reynslan sýndi þó að erlent fjármagn gæti komið inn í fyrirtæki, keypt þau og síðar beint starfseminni að öðrum mörkuðum. Því þyrfti að huga að mögulegum hagsmunaárekstrum þegar ákvarðanir um verð, flutningsleiðir og forgangsröðun væru teknar utan Íslands.
Stjórnvalda þurfa að kanna stöðu vöruflutninga
Arnþrúður taldi að fyrirhuguð sala Samskipa ætti einnig erindi inn á borð samgönguráðherra vegna mikilvægis fyrirtækisins fyrir íslenskt atvinnulíf og öryggi aðflutninga. Hún nefndi jafnframt auknar álögur vegna ETS-kerfisins, sem nær meðal annars til skipaflutninga og þau áhrif sem slíkur kostnaður gæti haft á flutningsverð.
Leifur lagði áherslu á að tryggja þyrfti samkeppnishæft umhverfi fyrir skipaskráningu á Íslandi. Valgerður tók undir að kanna ætti hvaða breytingar hefðu gert Færeyjar að hagstæðum skráningarstað fyrir kaupskip.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.