Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Valgerði Snæland Jónsdóttur, fyrrverandi skólastjóra, sérkennslufræðing og löggiltan náms- og starfsráðgjafa og Leif Árnason, fyrrverandi flugstjóra, í Fréttum vikunnar um erfiða stöðu ungs fólks á húsnæðismarkaði. Valgerður gagnrýndi að ungt fólk ætti sífellt erfiðara með að eignast sitt fyrsta húsnæði og spurði hvers vegna byggingarsamvinnufélög, sem áður hefðu auðveldað fólki íbúðakaup, væru horfin úr íslensku samfélagi. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Ungt fólk kemst ekki inn á húsnæðismarkaðinn
Valgerður lýsti áhyggjum af því að ungt fólk gæti lokið námi, komið sér í atvinnu og haft reglulegar tekjur án þess að eiga raunhæfa möguleika á að eignast íbúð.
Hún nefndi ungan rafvirkja sem hún þekkti og byggi enn í foreldrahúsum þótt hann hefði lokið iðnnámi og starfaði við fagið. Hann hefði lýst miklum áhuga á að taka þátt í byggingu eigin húsnæðis ef slíkt fyrirkomulag væri í boði.
Leifur benti á að fjöldi nýrra íbúða væri óseldur þótt mikil þörf væri fyrir húsnæði. Vandinn væri ekki eingöngu skortur á íbúðum heldur að ungt fólk hefði hvorki efni á að kaupa þær né fengi nauðsynleg lán.
Hátt íbúðaverð, strangt greiðslumat og dýr leigumarkaður gerðu fólki erfitt fyrir að byggja upp eigið húsnæðisöryggi.
Byggingarsamvinnufélögin auðvelduðu fyrstu kaup
Valgerður rifjaði upp þegar hún eignaðist sína fyrstu íbúð árið 1974 í gegnum Byggingarsamvinnufélag Kópavogs. Á þeim tíma störfuðu tvö byggingarsamvinnufélög í bænum sem gerðu ungu fólki kleift að eignast íbúðir á hagstæðari kjörum.
Kaupendur gátu lagt fram eigin vinnu við framkvæmdirnar og fengið vinnuframlagið metið til lækkunar á mánaðarlegum greiðslum vegna íbúðarkaupanna.
Valgerður vann sjálf við byggingu íbúðarinnar og lýsti því hvernig þetta fyrirkomulag hefði gert henni og öðrum ungum kaupendum kleift að koma sér upp eigin húsnæði.
Hún gagnrýndi að slík úrræði hefðu horfið og að ekki væri lengur lögð sambærileg áhersla á að hjálpa ungu fólki að eignast sína fyrstu íbúð.
Félagsleg húsnæðisúrræði lögð af
Valgerður rifjaði einnig upp uppbyggingu félagslegs húsnæðis þegar hún tók við starfi skólastjóra árið 1994.
Í Smárahverfinu í Kópavogi voru þá byggðar félagslegar íbúðir og skólanefnd ræddi hvernig skólinn myndi taka á móti börnum sem flyttu þangað.
Hún lagði áherslu á að öll börn ættu að njóta sömu þjónustu óháð fjárhagsstöðu foreldra sinna.
Á næstu árum dró úr uppbyggingu félagslegs húsnæðis með þeim hætti sem áður hafði tíðkast. Valgerður gagnrýndi að kerfi sem hefðu skapað fjölskyldum húsnæðisöryggi hefðu verið látin hverfa án þess að sambærileg úrræði kæmu í staðinn.
EES-reglur og breytingar á húsnæðisstefnu
Arnþrúður fjallaði um breytingar sem urðu eftir að Ísland gekk í EES-samstarfið og þær takmarkanir sem samkeppnisreglur settu aðkomu ríkisins að tilteknum atvinnu- og þjónustugreinum. Hún benti á að opinber fyrirgreiðsla og styrkir til einstakra hópa hefðu þurft að taka mið af reglum um samkeppni og jafnræði.
Þetta hefði haft áhrif á möguleika stjórnvalda til að styðja húsnæðisuppbyggingu með sama hætti og áður.
Í umræðunni var einnig gagnrýnt að ný húsnæðisúrræði byggðust í auknum mæli á óhagnaðardrifnum leigufélögum í stað þess að auðvelda fólki að eignast húsnæði sjálft.
Óttast að eignarhald verði forréttindi fárra
Valgerður lagði áherslu á að húsnæðisöryggi væri grundvallaratriði fyrir ungt fólk og fjölskyldur þess. Hún gagnrýndi þá þróun að sífellt fleiri væru háðir leigumarkaði án þess að sjá fram á að geta eignast eigið húsnæði.
Arnþrúður benti á að sambærileg vandamál væru víða í Evrópu þar sem hátt húsnæðisverð, erfið lánaskilyrði og aukinn framfærslukostnaður þrengdu að möguleikum ungs fólks.
Valgerður krafðist þess að stjórnvöld skoðuðu á ný þau húsnæðisúrræði sem áður hefðu reynst vel og ítrekaði hvers vegna væri ekki hægt að endurvekja byggingarsamvinnufélög sem gerðu fólki kleift að vinna að eigin húsnæði.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.