Kristján Örn Elíasson ræddi við Helga Ólafsson, stórmeistara, rithöfund og fyrrverandi skólastjóra Skákskóla Íslands, í þættinum Við skákborðið um ævi og feril Friðriks Ólafssonar. Helgi sagði sögu fyrsta íslenska stórmeistarans vera einstakan kafla í íslenskri menningar- og íþróttasögu og rifjaði jafnframt upp vinnu sína við ritun ævisögu Friðriks, sem kom út árið 2020. Að hans mati nær saga Friðriks langt út fyrir skákina sjálfa og endurspeglar uppgang íslensks samfélags á fyrstu áratugum lýðveldisins. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Komst til metorða þegar íslenskir skákmenn áttu takmarkaða möguelika
Helgi rakti hvernig Friðrik Ólafsson komst ungur til metorða á alþjóðlegum vettvangi á tíma þegar íslenskir skákmenn höfðu takmarkaða möguleika til að mæta sterkustu keppinautum heims. Hann sagði að þátttaka Friðriks í alþjóðlegum mótum á Bretlandseyjum og víðar hefði skipt sköpum fyrir framgang hans.
Á fimmta áratug síðustu aldar fór Friðrik að vekja athygli fyrir árangur sinn í sterkum mótum erlendis. Sérstaklega nefndi Helgi mikilvæga sigra sem opnuðu honum leið inn í fremstu röð alþjóðlegrar skákar. Þar á meðal var sigur hans á stórmeistaranum Hermann Pilnik í Reykjavík og síðar glæsilegur árangur á alþjóðlegum mótum sem leiddu til þess að hann komst í hóp sterkustu skákmanna heims.
Helgi sagði að þátttaka í heimsmeistaraferlinu hefði verið lykillinn að framgangi Friðriks. Með sterkri frammistöðu á millisvæðamótinu í Portorož árið 1958 tryggði hann sér sæti meðal fremstu skákmanna heims og markaði tímamót í íslenskri skáksögu.
Tákn nýrrar kynslóðar Íslendinga
Að mati Helga verður ferill Friðriks ekki skilinn nema í samhengi við samfélagsbreytingar á Íslandi á eftirstríðsárunum. Hann lýsti Friðriki sem fulltrúa þeirrar kynslóðar sem ólst upp á fyrstu árum lýðveldisins og sótti fram á alþjóðlegum vettvangi á sviðum þar sem Íslendingar höfðu áður verið lítt sýnilegir.
Þótt Friðrik hafi skapað sér nafn sem skákmaður sagði Helgi að hann hefði jafnframt orðið einn þekktasti fulltrúi Íslands erlendis. Hann hafi notið mikillar virðingar innan alþjóðlega skáksamfélagsins og síðar gegnt embætti forseta Alþjóðaskáksambandsins. Á þeim vettvangi hafi hann reynst mikilvægt andlit íslenskrar skákar og þjóðarinnar allrar.
Ævisaga sem varð jafnframt samfélagssaga
Helgi sagði að það hefði lengi blasað við að skrá þyrfti sögu Friðriks með heildstæðum hætti. Hann vann ævisöguna í nánu samstarfi við Friðrik sjálfan og hittust þeir reglulega meðan á rituninni stóð. Markmiðið var ekki aðeins að segja frá skákunum og mótunum heldur einnig að varpa ljósi á samfélagið sem mótaði feril hans.
Úr varð yfirgripsmikið verk þar sem saga Friðriks fléttast saman við sögu Íslands, alþjóðlegrar skákar og þeirra miklu breytinga sem urðu í íslensku þjóðlífi á seinni hluta tuttugustu aldar. Helgi sagði að einmitt þess vegna hefði bókin orðið meira en hefðbundin ævisaga skákmanns.
Að hans mati stendur Friðrik Ólafsson enn sem einn merkasti fulltrúi Íslands á alþjóðlegum vettvangi. Ferill hans sýni hvernig íslenskur skákmaður gat, þrátt fyrir smæð þjóðarinnar, komist í fremstu röð heimsins og orðið hluti af sögu alþjóðlegrar skákar.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.