Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Guðmund Ólafsson, hagfræðing í síðdegisútvarpinu um fullveldi Íslands og hvað sjálfstæðið sem fékkst með lýðveldisstofnuninni 1944 þýddi fyrir þjóðina. Guðmundur rifjaði upp foreldra sína sem upplifðu lýðveldisstofnunina og sagði kynslóð þeirra hafa átt lítið annað en frelsið á fyrstu árum lýðveldisins. Hann sagði kjarna fullveldisins vera að Alþingi og Íslendingar tækju ákvarðanir sínar sjálfir en með inngöngu í Evrópusambandið væri hluti þess ákvörðunarvalds látinn af hendi. Arnþrúður sagði það vera átakanlegt að sjá menn í áhrifastöðum ekki skilja hvað felist í fullveldi þjóðarinnar. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Áttu lítið annað en frelsið
Guðmundur rifjaði upp sögu eigin fjölskyldu. Foreldrar hans hefðu verið á Þingvöllum árið 1944 og tekið þátt í þeim tímamótum þegar lýðveldið var stofnað. Þau hefðu einnig verið meðal fólksins sem dansaði á Lækjartorgi 17. júní.
Efnahagsleg staða þeirrar kynslóðar hefði verið allt önnur en síðar varð. Foreldrar hans áttu ekki íbúð og lítið af veraldlegum eignum en það sem þau höfðu eignast var frelsið. Guðmundur velti fyrir sér hvernig sú kynslóð myndi horfa á umræðuna nú um að Ísland færðist nær Evrópusambandinu.
Arnþrúður spurði Guðmund um hvað frelsið sem foreldrar hans upplifðu þýddi í raun og hvernig hann skilgreindi það í dag.
Ákvarðanirnar færðust til Íslands
Guðmundur rakti svarið til sjálfrar lýðveldisstofnunarinnar. Breytingin hefði falist í því að Ísland væri ekki lengur í lögformlegum tengslum við annað ríki. Alþingi færi með vald þjóðarinnar og Íslendingar tækju sjálfir ákvarðanir um eigin málefni.
Hann gerði jafnframt greinarmun á aðild Íslands að alþjóðastofnunum og inngöngu í efnahagsbandalag. Aðild að NATO eða Sameinuðu þjóðunum hefði ekki falið í sér afsal á fullveldi. Með inngöngu í Evrópusambandið yrði veruleg breyting og nefndi viðskiptafrelsið sérstaklega sem dæmi um vald sem Ísland léti þá af hendi.
Fullveldið ekki breytilegt eftir hentugleika
Arnþrúður vísaði til 1. greinar stjórnarskrárinnar þar sem segir að Ísland sé lýðveldi með þingbundinni stjórn og í 2. gr. kæmi fram hverjir færu með valdið í landinu. Hún gagnrýndi að hugtakið fullveldi væri farið að fá mismunandi merkingu eftir því hver ætti í hlut og sagði það snúast um grundvallarrétt ríkis til að ráða eigin málum án þess að annað ríki hefði vald yfir því. Ísland réði yfir öllum eigin málum innan 12 sjómílna landhelgi, frá grunnlínu, á lofti, legi og láði. Ekkert yfirþjóðlegt vald gæti ráðið yfir því eins og málum væri háttað nú, allt frá stofnun lýðveldis árið 1944.
Guðmundur tók undir að ekki væri hægt að skilgreina fullveldi eftir hentugleika og sagðist hafa orðið hneykslaður að sjá Guðna Th. Jóhannesson fyrrum forseta Íslands láta þau ummæli falla í sjónvarpinu að fullveldið bæri breytilegt og túlkunaratriði. Það væri mikill misskilningur hjá fyrrum forseta. Fyrir honum væri lykilatriðið það sama og ákvarðanir um íslensk málefni væru teknar af Íslendingum.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.