Pétur Gunnlaugsson ræddi við Björn Jón Bragason, sagnfræðing og lögfræðing í síðdegisútvarpinu um tengsl söguþekkingar við umræðu um fullveldi Íslands og hugsanlega aðild að Evrópusambandinu. Þar kom fram að erfitt væri að meta áhrif stórra stjórnskipulegra breytinga án þess að þekkja þá sögu sem liggur að baki sjálfstæðisbaráttu þjóðarinnar og baráttunni fyrir yfirráðum yfir eigin auðlindum. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Baráttan snerist um yfirráð Íslendinga yfir eigin málefnum
Í umræðunni var rifjað upp að sjálfstæðisbarátta Íslendinga og síðar landhelgisbaráttan hefðu í grunninn snúist um sama markmið; að tryggja þjóðinni ákvörðunarvald yfir eigin málefnum. Landhelgisbaráttan var nefnd sem dæmi um hvernig íslensk stjórnvöld lögðu áherslu á að tryggja yfirráð yfir fiskimiðum landsins og skapa grundvöll fyrir efnahagslegt sjálfstæði þjóðarinnar. Björn sagði að margir þeirra stjórnmálamanna sem leiddu þá baráttu hefðu litið á málið sem fullveldismál, fremur en hefðbundna hagsmunagæslu. Áherslan hefði verið á að mikilvægar ákvarðanir væru teknar hér á landi en ekki utan þess.
ESB-umræðan snýst um stjórnskipan
Björn taldi að sama grundvallarspurning lægi að baki umræðunni um Evrópusambandið. Að hans mati snýst deilan ekki fyrst og fremst um einstök efnahags- eða reglugerðamál heldur um það hvar endanlegt ákvörðunarvald eigi að liggja. Í því samhengi vísaði hann til þess að aðild að Evrópusambandinu myndi fela í sér breytingar á núverandi stjórnskipan þar sem hluti ákvarðanatöku færist til stofnana sambandsins. Umræðan snerist því að hans mati um fullveldi ríkisins og skiptingu valds, fremur en einstök hagsmunamál.
Sagan skapar nauðsynlegt samhengi
Björn sagði að skilningur á fullveldisbaráttunni, stjórnarskrárþróun landsins og landhelgismálunum gæti hjálpað fólki að setja núverandi umræðu í víðara samhengi. Án slíkrar þekkingar væri hætt við að mikilvægar stjórnskipulegar spurningar hyrfu í skugga umræðu um einstök málefni líðandi stundar. Að hans mati er því erfitt að ræða framtíðarskipan Íslands gagnvart Evrópusambandinu án þess að horfa jafnframt til þeirrar sögu sem mótað hefur fullveldi landsins og sjálfstæða stöðu þess í gegnum tíðina.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.