Hjördís Vilhjálmsdóttir ræddi við Breka Karlsson, formann Neytendasamtakanna og Hildi Ýr Viðarsdóttur, lektor við lagadeild, Háskóla Íslands og formann Húseigendafélagsins í þættinum Skipulagsmálunum, um kostnað og tímalengd gallamála vegna fasteigna. Hildur sagði dómkvadda matsgerð eina og sér geta tekið hálft til 1 ár og kostað frá um 1,5 milljónum króna upp í margar milljónir. Ef málið fer síðan fyrir dómstóla getur heildarferlið tekið mörg ár. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Matsgerð getur tekið allt að ár
Hildur sagði fyrsta skrefið yfirleitt vera að reyna að ná samkomulagi við verktaka eða seljanda áður en farið væri út í mikinn kostnað. Ef það tækist ekki þyrfti oft að fá dómkvaddan matsmann til að meta gallana. Slík matsgerð væri mikilvæg sönnun fyrir dómi og ferlið við að fá hana gæti tekið hálft til 1 ár.
Beiðni þarf að senda til héraðsdóms, finna matsmann, halda matsfund, afla gagna og síðan vinna matsgerðina. Kostnaðurinn ræðst mjög af umfangi málsins. Í einbýlishúsi með fáa galla gæti matsgerðin kostað um 1,5 milljónir króna eða meira en í stóru fjölbýlishúsi þar sem skoða þarf lagnir, þök og opna veggi getur kostnaðurinn hlaupið á mörgum milljónum.
Dómsmálið bætir við tíma og kostnaði
Ofan á matskostnaðinn kemur vinna lögmanns. Ef stefna þarf málinu fyrir héraðsdóm bætist við vinna við stefnu, gagnaöflun og málflutning og Hildur sagði það geta tekið um ár til viðbótar, jafnvel 1,5 ár eftir umfangi og málsmeðferð.
Sé niðurstöðunni síðan áfrýjað til Landsréttar gæti annað ár bæst við. Fá fasteignagallamál fari alla leið til Hæstaréttar þar sem sækja þarf sérstaklega um áfrýjunarleyfi en kæmist mál þangað gætu enn fleiri mánuðir bæst við.
Málskostnaður fæst ekki alltaf að fullu bættur
Hildur benti einnig á að jafnvel sá sem vinnur mál fái ekki endilega allan raunverulegan kostnað sinn endurgreiddan. Kaupandi gæti til dæmis hafa greitt 5 milljónir króna úr eigin vasa en aðeins fengið 2 til 2,5 milljónir dæmdar í málskostnað.
Sá sem tapar málinu að verulegu leyti getur jafnframt þurft að bera bæði sinn eigin kostnað og kostnað gagnaðila. Málskostnaðartryggingar geti létt undir en þær dekki ekki endilega allan kostnaðinn.
Vaxtamálin kostuðu á annan tug milljóna
Breki nefndi vaxtamálin sem Neytendasamtökin fóru með fyrir dóm sem dæmi um hversu dýrt og tímafrekt málarekstur getur orðið. Um 4 ár liðu frá því málin hófust þar til Hæstiréttur kvað upp dóm og kostnaður Neytendasamtakanna nam á annan tug milljóna króna.
Að lokum sátu báðir aðilar uppi með sinn málskostnað.
Breki sagði fólk því almennt ekki leita til dómstóla nema í ýtrustu neyð. Miklir hagsmunir væru af því að leysa ágreining með ódýrari og einfaldari leiðum þar sem það væri hægt.
Engin kærunefnd fyrir byggingargalla
Í ýmsum neytendamálum er hægt að leita til kærunefnda þar sem kostnaður er mun minni og ekki gert ráð fyrir að fólk þurfi endilega að hafa lögmann. Sama á þó ekki við um galla í byggingum.
Hildur sagði kærunefndir sem fjalla um húsaleigu, fjöleignarhús og vöru- og þjónustukaup ekki taka byggingargalla til meðferðar.
Þegar Hjördís spurði hvaða úrræði væru þá fyrir fólk vegna galla í nýbyggingu var svar Hildar skýrt: Dómstólarnir væru eina leiðin.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.