Hjördís Vilhjálmsdóttir ræddi við Stefán Hrafn Jónsson, prófessor í félagsfræði, við Háskóla Íslands og Ævar Harðarson arkitekt, í þættinum Skipulagsmál um stöðu íbúðakaupenda þegar gallar koma fram í nýbyggingum. Stefán Hrafn sagði 5 ára ábyrgðartíma ekki duga ef fyrirtækið sem byggði húsnæðið er horfið þegar gallar koma í ljós. Tryggja þurfi að kaupendur hafi raunverulega leið til að sækja bætur allan ábyrgðartímann. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Gallar geta komið fram eftir 5 ár
Hjördís spurði hversu langur ábyrgðartími væri raunhæfur og sanngjarn til að tryggja betur rétt kaupenda. Ævar sagði flesta galla koma tiltölulega snemma fram en gögn sem hann vísaði til sýndu að um 50% þeirra væru komin fram innan 5 ára.
Það þýðir jafnframt að hluti gallanna kemur ekki í ljós fyrr en síðar. Ævar sagði því erfitt að nefna einn ákveðinn ábyrgðartíma sem leysti vandann.
Stefán Hrafn sagði að lengd tímans væri aðeins hluti málsins. 5 ára regla gagnist ekki ef ekkert fyrirtæki sé lengur til staðar sem hægt er að sækja bætur til. Sama grundvallarvandamál geti verið fyrir hendi hvort sem ábyrgðartíminn er 5, 8 eða 10 ár.
Mikilvægast sé að kaupendur hafi raunverulega leið til að fá tjón sitt bætt þegar gallar koma upp.
Byggingaraðilar fari í greiðslumat
Hjördís vakti máls á því hvort kanna ætti fjárhagslega getu byggingaraðila áður en þeir hefja framkvæmdir. Kaupendur húsnæðis þurfi sjálfir að fara í gegnum greiðslumat og því mætti spyrja hvort sambærilegar kröfur ættu að gilda um fyrirtæki sem byggja og selja fólki húsnæði.
Stefán Hrafn sagði slíkt skynsamlega hugmynd. Fjárhagsleg geta byggingaraðila þyrfti ekki aðeins að nægja til að ljúka framkvæmdinni og afhenda íbúðirnar. Fyrirtækið þyrfti einnig að geta staðið við skyldur sínar næstu árin og bætt úr göllum sem kæmu fram eftir afhendingu.
Vandinn í sumum málum væri að fyrirtæki hefðu verið lögð niður, gerð upp eða farið í þrot. Þá gæti kaupandinn staðið frammi fyrir því að hafa engan aðila til að sækja bætur til.
Sérstök trygging gæti varið kaupendur
Hjördís tók einnig upp spurninguna um tryggingar vegna byggingargalla. Í umræðunni kom fram að tryggingakerfi gæti verið ein leið til að tryggja að kaupandi sæti ekki einn uppi með kostnaðinn þegar gallar kæmu fram.
Ævar benti á Danmörku þar sem sérstakt tryggingafyrirkomulag vegna byggingargalla væri til staðar. Slík leið gæti verið fyrirmynd að kerfi hér á landi.
Hjördís spurði hvort hægt væri að kom upp sjóði eða trygingakerfi þegar alvarlegir gallar kæmu fram
Hjördís velti jafnframt upp hvort koma mætti á sjóði eða tryggingakerfi sem tryggði eigendum bætur þegar alvarlegir gallar kæmu upp. Með slíku fyrirkomulagi væri bótarétturinn ekki eingöngu háður því hvort fyrirtækið sem byggði húsið væri enn starfandi árum eftir afhendingu.
Stefán Hrafn lagði áherslu á að kjarni málsins væri að kaupendur hefðu raunverulega tryggingu fyrir því að geta sótt bætur. Ábyrgðartími á pappír væri ekki nægjanleg neytendavernd ef enginn væri til staðar til að standa undir ábyrgðinni þegar á reyndi.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.