Hjördís Vilhjálmsdóttir ræddi við Stefán Hrafn Jónsson prófessor í félagsfræði við Háskóla Íslands og Ævar Harðarson arkitekt í þættinum Skipulagsmál, um rannsókn á göllum í nýbyggðum fjölbýlishúsum. Ævar sagði stóran hluta gallanna tengjast veðurhjúp bygginganna en þar undir falla meðal annars útveggir, þök, gluggar og samskeyti. Um 40% tilvika í rannsókninni tengdust slíkum þáttum. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Veðurhjúpurinn viðkvæmur
Ævar kom inn í rannsóknarteymið á lokametrum verkefnisins. Hann sagði niðurstöðurnar hafa sýnt að stór hluti vandamálanna tengdist ytri hluta bygginganna. Þar væri meðal annars um að ræða leka og vandamál við útveggjaklæðningar.
Niðurstöðurnar komu honum ekki á óvart enda höfðu sambærileg vandamál komið fram í rannsóknum sem hann hafði áður unnið með. Ævar lauk doktorsprófi árið 2012 og tengdist rannsókn hans meðal annars byggingargöllum og flókinni hönnun.
Hann benti á að Norðmenn hefðu sinnt rannsóknum á byggingum af miklum krafti í áratugi og þar væri öflug rannsóknastarfsemi í nánum tengslum við háskólasamfélagið. Ævar sagði mjög óheppilegt að Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins hefði verið lögð niður hér á landi.
60% rakin til hönnunar og ákvarðana
Norsk gögn sem Ævar vísaði til sýndu að um 60% galla mætti rekja til hönnunar og ákvarðana sem teknar voru áður en framkvæmdir hófust. Um 30% urðu til á byggingarstaðnum og um 10% tengdust efnisgöllum.
Ævar sagði þessa skiptingu ríma vel við það sem komið hefði í ljós í íslensku rannsókninni.
Hjördís spurði jafnframt hvort evrópskar merkingar á byggingarefnum tryggðu að þau hentu íslenskum aðstæðum. Stefán Hrafn sagði slíka merkingu sýna að ákveðnum kröfum væri fullnægt en hún segði ekki endilega að efnið hentaði alls staðar á Íslandi.
Hann tók þó fram að rannsóknin gæti ekki í öllum tilvikum greint nákvæmlega hvort einstakur galli stafaði af hönnun, efni eða framkvæmd. Upplýsingarnar komu frá formönnum húsfélaga með ólíkan bakgrunn en ekki tæknimönnum sem tóku út hvert hús.
Helmingur gallanna kemur fram innan 5 ára
Ævar sagði byggingargalla geta komið fyrir í öllum framkvæmdum. Vandinn yrði hins vegar alvarlegur þegar margt færi úrskeiðis í sama húsinu og kostnaður við úrbætur yrði mikill.
Samkvæmt gögnum sem hann hafði unnið með kæmu um 50% galla fram innan 5 ára frá því framkvæmd lýkur. Aðrir gallar hefðu lengri meðgöngutíma og gætu komið í ljós mörgum árum síðar.
Hjördís spurði hvort gallar gætu jafnvel komið fram allt að 30 árum síðar. Ævar sagði það geta gerst í einstökum tilvikum þótt það væri langur tími.
Hann sagðist stundum hafa sett málið einfaldlega upp fyrir nemendur sína í byggingartæknifræði. Spurningin sem eigandi húsnæðis þyrfti að geta fengið jákvætt svar við væri:
„Getur húsið mitt staðið úti?“
Það væri óþægilegt að fá neitandi svar við þeirri spurningu.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.