Nýtt langtímahættumat vegna hraunavár á Reykjanesskaga sýnir að Grindavík og Hveragerði eru á svæðum þar sem hraunavá er mest. Niðurstöðurnar byggja á gögnum um gossögu og jarðfræði svæðisins og eru ætlaðar sem grunnur að skipulagi byggðar og vernd innviða. Þetta kemur fram í tilkynningu frá Veðurstofu Íslands.
Tvö þéttbýli á efsta hættustigi
Í niðurstöðum matsins, þar sem skilgreind eru efstu 10% líklegra áhrifasvæða, koma Grindavík og Hveragerði fram sem þéttbýliskjarnar með mestu hraunavána. Grindavík er bæði á svæði þar sem líkur á gosupptökum og hraunflæði eru metnar mjög miklar, en Hveragerði er á efsta hættustigi vegna hraunflæðis.
Þá kemur fram að hluti Hafnarfjarðar er um 1 km frá svæðum þar sem hætta er mest.
Innviðir á áhættusvæðum
Matinu fylgir að fjórar virkjanir á Reykjanesskaga eru á svæðum þar sem líkur á gosupptökum eru töluverðar til mjög miklar. Um er að ræða Reykjanesvirkjun, Svartsengisvirkjun, Hellisheiðarvirkjun og Nesjavallavirkjun. Þá eru einnig tvö vatnsból á svæðum sem falla undir efsta hættustig.
Höfuðborgarsvæðið að mestu utan áhættu
Sviðsmyndir sem unnar voru í matinu sýna að meirihluti byggðar á höfuðborgarsvæðinu er á svæðum þar sem líkur á hraunflæði eru metnar litlar eða mjög litlar. Líkönin endurspegla jafnframt þekktar hraunrennslisleiðir frá eldri gosum á svæðinu, einkum úr eldstöðvakerfum Krýsuvíkur og Brennisteinsfjalla.
Byggt á gossögu og líkanreikningum
Hættumatið byggir á reiknilíkönum sem taka mið af gossögu, sprungum, háhitasvæðum og flekaskilum. Mestar líkur á gosupptökum eru í miðjum eldstöðvakerfunum og þar sem þau liggja yfir flekaskil.
Fjórar sviðsmyndir voru þróaðar til að meta mögulegt hraunflæði, meðal annars út frá reynslu af eldgosum á Fagradalsfjalli og í Svartsengi á árunum 2021–2024.
Ekki spá um næsta gos
Fram kemur að matið segir ekki til um hvar eða hvenær næsta eldgos verður heldur sýnir hvaða svæði eru líklegri til að verða fyrir áhrifum. Niðurstöðurnar staðfesta að mestu fyrri þekkingu á hættu vegna hraunflæðis á Reykjanesskaga.
Hluti af stærra verkefni
Skýrslurnar eru hluti af umfangsmiklu verkefni Veðurstofu Íslands um heildstætt mat á eldfjallavá á Reykjanesskaga sem á að ljúka 2027. Verkefnið nær til 16 sveitarfélaga og sjö eldstöðvakerfa.
Áhersla er lögð á að niðurstöðurnar nýtist til upplýstrar ákvarðanatöku um skipulag, landnýtingu og viðbragðsáætlanir í ljósi mögulegrar aukinnar eldvirkni á næstu áratugum.