Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Guðmund Kristjánsson, forstjóra Brims, í síðdegisútvarpinu í dag, á Útvarpi Sögu um nýjustu stýrivaxtahækkun Seðlabankans og áhrif hennar á íslenskt atvinnulíf. Guðmundur sagði hækkun stýrivaxta í 8% kolranga ákvörðun og vaxtatækið eitt og sér ekki virka á Íslandi þegar ríkissjóður héldi áfram að auka útgjöld. Háir vextir héldu jafnframt gengi krónunnar sterku og bitnuðu þannig á útflutningsgreinum. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Háir vextir halda krónunni sterkri
Guðmundur sagði áhrif vaxtanna á Brim fyrst og fremst birtast í sterku gengi krónunnar. Háir innlendir vextir miðað við nágrannalöndin drægju fjármagn til Íslands og héldu krónunni sterkri. Það kæmi niður á sjávarútvegi og öðrum útflutningsgreinum sem fengju tekjur sínar að stórum hluta í erlendum gjaldmiðlum.
Ástandið minnti Guðmund á árin fyrir fjármálahrunið 2008 þegar Seðlabankinn hélt áfram að hækka vexti. Aðspurður tók hann þó skýrt fram að staðan í dag væri ekki sambærileg við bankahrunið sjálft. Bankarnir, heimilin og fyrirtækin væru nú með meira eigið fé og fjármálakerfið stæði því sterkari fótum.
Ríkissjóðurinn sterkari en Seðlabankinn – það vantar aga í stjórnun
Vaxtatækið dygði ekki til þegar ríkissjóður ynni í gagnstæða átt. Guðmundur líkti þessu við að Seðlabankinn stæði á bremsunni á meðan ríkissjóður stigi á bensíngjöfina. Ríkissjóður væri sterkari aðilinn og gæti því yfirkeyrt aðgerðir Seðlabankans.
Arnþrúður nefndi gjaldskrárhækkanir hins opinbera og ETS-gjöld á sjóflutninga sem dæmi um kostnað sem færi út í verðlagið. Guðmundur rifjaði upp að ríkissjóður hefði verið varaður við gjaldskrárhækkunum og sagði vandann ekki aðeins liggja hjá ríkissjóði heldur einnig ríkisfyrirtækjum. Það vantaði allan aga í stjórnun.
Alþingi veitir ríkissjóði ekki nægilegt aðhald
Guðmundur sagði alþingismenn ekki veita ríkissjóði nægilegt fjárhagslegt aðhald. Alþingi samþykkti fjármálaáætlun en síðan þyrfti að skoða ríkisreikninginn og kanna hvort framkvæmdarvaldið hefði í raun farið eftir þeim heimildum sem þingið veitti.
Hann líkti Alþingi við stjórn fyrirtækis. Alþingismenn færu með vald yfir ríkissjóði en leyfðu ráðherrum og stofnunum undir þeim of mikið svigrúm án nægilegs eftirlits. Vandinn væri ekki skortur á lögum heldur að gildandi lögum og reglum væri ekki fylgt nægilega vel eftir.
Sama regla ætti að gilda um ríkissjóð og fyrirtæki. Guðmundur tók Brim sem dæmi og sagði að ef stjórnarmaður þar óskaði eftir upplýsingum en hann sem forstjóri neitaði að afhenda þær mætti hann búast við að þurfa að taka saman dótið sitt daginn eftir. Alþingismenn hefðu sömuleiðis úrræði til að krefjast upplýsinga frá framkvæmdarvaldinu og yrðu að beita þeim.
Útflutningsgreinarnar þurfa sterkan grunn
Guðmundur sagði mestu hættuna nú felast í því að stjórnvöld og Alþingi gættu ekki nægilega að útflutningsatvinnugreinunum. Sterkur útflutningur væri forsenda þess að íslenska hagkerfið héldi styrk sínum en atvinnuleysi væri þegar farið að aukast og ungt fólk ætti erfiðara með að komast inn á vinnumarkaðinn.
Frekari vaxtahækkun væri því óþörf. Seðlabankinn gæti ekki einn stjórnað íslenska hagkerfinu með vöxtum á meðan ríkissjóður héldi áfram að vinna í gagnstæða átt. Aðgerðirnar bitnuðu á heimilum og fyrirtækjum án þess að ráðist væri að rót vandans.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.