Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Guðmund Kristjánsson, forstjóra Brims, í síðdegisútvarpinu um fyrirhugaða þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald aðildarviðræðna við Evrópusambandið. Guðmundur ætlar að segja nei og sagði fullveldi Íslands vega þar þyngst. Íslenska lýðveldið væri aðeins rúmlega 80 ára gamalt og hann væri ekki tilbúinn að fórna fullveldinu fyrir skammtímaávinning eða peninga. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Fullveldið vegur þyngst
Guðmundur sagði afstöðu sína ekki fyrst og fremst byggjast á hagsmunum sjávarútvegsins. Málið væri stærra en einstakar atvinnugreinar og snerist um hversu mikið vald Íslendingar vildu áfram hafa yfir eigin málum.
Hann sagði Ísland hafa öðlast fullveldi 1918 og stofnað lýðveldi 1944. Í því sögulega samhengi væri sjálfstæði þjóðarinnar ungt og honum fyndist Íslendingar ekki hafa verið sjálfstæðir nógu lengi til að gefa hluta fullveldisins frá sér.
Guðmundur væri heldur ekki tilbúinn að láta hugsanlegan fjárhagslegan ávinning ráða þeirri ákvörðun. Hann sagði peninga og skammtímagróða ekki réttlæta að Ísland afsalaði sér valdi yfir eigin málefnum.
Umsóknin um fulla aðild liggur enn fyrir
Guðmundur hafði sjálfur farið aftur yfir umsóknarbréf Íslands til Evrópusambandsins frá 2009. Þar væri skýrt orðað að Ísland sækti um að gerast fullgildur aðili að ESB en umsóknin hefði aldrei verið formlega afturkölluð með samþykki Alþingis.
Þess vegna hafnaði hann þeirri framsetningu að fyrirhuguð atkvæðagreiðsla snerist einfaldlega um að hefja nýjar viðræður til að kanna hvað Íslandi stæði til boða. Að hans sögn væri verið að taka aftur upp aðildarferli sem hófst með umsókn um fulla aðild.
Arnþrúður tók undir að mikilvægt væri, að kjósendur vissu hvað lægi að baki ferlinu. Hún ítrekaði að umsóknin frá 2009 væri enn í gildi að mati Evrópusambandsins og samningaviðræðurnar snerust því um mögulega aðild en ekki óskuldbindandi könnunarviðræður ef svarið verði já í þjóðaratkvæðagreiðslunni.
ESB breytir ekki kerfinu fyrir 400 þúsund Íslendinga
Guðmundur dró jafnframt í efa að Ísland gæti fengið varanlega sérlausn sem breytti grundvallarreglum Evrópusambandsins. Þar notaði hann samanburð við Rif og Hellissand á Snæfellsnesi.
Ef íbúar Rifs væru ósáttir við reglur sem giltu á Hellissandi væri ólíklegt að Hellissandur breytti öllu sínu kerfi vegna þess hversu miklu stærri staðurinn væri. Munurinn á Íslandi og Evrópusambandinu væri enn meiri. ESB væri samfélag rúmlega 400 milljóna manna en Íslendingar aðeins um 400 þúsund.
Af þeim sökum væri ekki raunhæft að ganga út frá því að sambandið breytti grundvallarfyrirkomulagi sínu sérstaklega fyrir Ísland. Guðmundur sagði Íslendinga þurfa að gera sér grein fyrir þessum stærðarmun þegar rætt væri um hvað mögulega fengist fram í aðildarviðræðum.
Vill halda ákvörðunarvaldinu á Íslandi
Guðmundur sagði ýmislegt gott hafa komið frá Evrópusamstarfinu og afstaða hans væri ekki byggð á því að allt sem kæmi frá ESB væri slæmt. Það breytti hins vegar ekki grundvallarspurningunni um hver ætti að hafa síðasta orðið þegar ákvarðanir væru teknar um íslensk málefni.
Fyrir honum snerist atkvæðagreiðslan því ekki aðeins um efnahagslegan ávinning eða hvaða samningsskilmálar kynnu að fást. Hún snerist um hvort Íslendingar vildu halda ákvörðunarvaldinu hjá sjálfum sér eða færa hluta þess til stofnana Evrópusambandsins.
Guðmundur ætlar því að segja nei. Hann sagðist ekki vera tilbúinn að láta af hendi fullveldi sem Íslendingar hefðu aðeins farið með í tiltölulega skamman tíma í skiptum fyrir mögulegan skammtímagróða.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.