Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Guðmund Ólafsson, hagfræðing og starðfræðing í síðdegisútvarpinu í dag, um verðbólgu, vaxtastefnu Seðlabankans og þá sérfræðinga sem stjórnvöld og almenningur treysta á í efnahagsmálum. Guðmundur telur baráttuna við verðbólguna ekki bera árangur með núverandi aðferðum og spáir því að hvorki verðbólga né vextir lækki. Hann segir vöruverð þegar farið að hækka í takt við verðbólguvæntingar. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Verðhækkanir komnar fram áður en verðbólgan lækkar
Guðmundur sagðist hafa tekið eftir verðhækkunum á ferðalögum sínum um landið. Smáréttur sem hann hefði lengi keypt á 2.800 krónur kostaði nú 3.040 krónur. Hann nefndi einnig litla kókflösku sem kostaði 550 krónur í verslun úti á landi en 370 krónur í Bónus.
Hann sagði þetta sýna hvernig markaðurinn væri þegar farinn að bregðast við verðbólguvæntingum. Fyrirtæki og verslanir hækkuðu verð þótt stjórnvöld og Seðlabankinn væru á sama tíma að reyna að ná verðbólgunni niður.
Guðmundur sagðist því vera nokkurn veginn viss um að núverandi barátta ríkisstjórnarinnar gegn verðbólgunni væri vonlaus.
Háir vextir viðhaldi hagnaði bankanna – Gagnrýnir vaxtastefnu Seðlabankans harðlega.
Hann telur háa vexti og vaxtahækkanir fyrst og fremst viðhalda hagnaði bankanna en ekki vinna gegn verðbólgunni. Niðurstaðan verði því sú að verðbólgan haldist áfram há og vextirnir sömuleiðis. Hann hafi skrifað grein um málið í Morgunblaðið daginn áður og sagðist þar hafa komist að sömu niðurstöðu.
Sérfræðingarnir og bankahrunið
Arnþrúður beindi umræðunni þá að hlutverki sérfræðinga og spurði hvers vegna almenningur ætti stöðugt að treysta sömu sérfræðingastétt þegar reynslan sýndi að þeir hefðu ekki alltaf séð fyrir stór áföll. Hún rifjaði sérstaklega upp árin fyrir bankahrunið. Þá hefðu helstu sérfræðingar og fræðimenn ítrekað fullvissað almenning um að engin sérstök hætta væri á ferð.
Arnþrúður benti jafnframt á að lánshæfismat Íslands hefði hækkað eftir því sem nær dró hruninu eftir því sem sérfræðingar hafi sagt. Hún spurði hvernig þetta gæti gerst í jafn fámennu landi með lítið hagkerfi og hvers vegna sérfræðingar sem síðar kæmu inn í stjórnmál og ráðherrastóla réðu ekki betur við efnahagsmálin.
Meiri hörku þurfi til
Guðmundur sagði erfitt að gefa einfalt svar en taldi þurfa mun meiri hörku til að ná verðbólgunni niður.
Hann nefndi sem dæmi þá afstöðu að laun væru of há og hefðu hækkað of mikið. Hann sagðist vart muna eftir öðrum meginboðskap frá Bjarna Benediktssyni núverandi formanni Samtaka atvinnulífsins en að launakostnaður væri of mikill og lækka þyrfti laun til að ná verðbólgunni niður, þetta hefði verið lengi stefna Sjálfstæðisflokksins.
Arnþrúður tók fram að ekki væri hægt að binda þá afstöðu við einn stjórnmálaflokk. Atvinnurekendur gætu bent á ársreikninga og sýnt fram á að laun væru einn stærsti rekstrarliður fyrirtækja en jafnframt þyrfti að halda rekstri, aðstöðu og tækjum gangandi.
Þrjár skýringar á verðbólgunni
Guðmundur sagði 3 meginhugmyndir vera áberandi þegar leitað væri skýringa á verðbólgunni.
Einn hópur legði áherslu á of há laun. Annar benti á að fyrirtæki hækkuðu verð fyrirfram í samræmi við væntingar um áframhaldandi verðbólgu. Þriðji hópurinn kenndi ríkisvaldinu um vegna skattahækkana og hækkunar opinberra gjaldskráa.
Arnþrúður benti á að Seðlabankinn hefði sjálfur fært ábyrgðina yfir á ríkisstjórnina.
Guðmundur taldi sannleikskjarna vera í öllum þessum skýringum. Ekki væri hægt að velja eina orsök og líta fram hjá hinum heldur þyrfti að vinna á öllum þáttunum samtímis.
Hvað ef ráðherrarnir eru sjálfir sérfræðingarnir?
Arnþrúður sneri aftur að spurningunni um sérfræðingana og spurði hvers vegna þeir réðu ekki betur við vandann. Guðmundur svaraði að ráðherrarnir væru þeir sem að lokum bæru ábyrgð á ákvörðunum.
Arnþrúður benti þá á að sú staða gæti komið upp að ráðherrarnir væru sjálfir sérfræðingarnir.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.