Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Höllu Hrund Logadóttur, þingmann Framsóknarflokksins og fyrrverandi orkumálastjóra, í síðdegisútvarpinu um síhækkandi raforkuverð og þá þróun sem heimili og fyrirtæki hafa fundið fyrir undanfarin ár. Halla Hrund segir hækkunum ekki verða skýrt með einni ástæðu heldur sé um að ræða samspil aukinnar eftirspurnar, breyttu regluverki, dýrari uppbyggingar raforkukerfisins og aukins kostnaðar við flutning raforku. Hún telur jafnframt að stjórnvöld þurfi að endurskoða hvernig innviðafyrirtæki á orkumarkaði ráðstafi tekjum sínum. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Aukin eftirspurn hefur áhrif á raforkuverð
Arnþrúður spurði hvers vegna rafmagnsreikningar hefðu hækkað jafnt og þétt þótt Ísland framleiði raforku sína sjálft.
Halla segir eftirspurn eftir raforku hafa aukist verulega á sama tíma og almenningur njóti ekki þeirrar forgangsverndar sem hún telur nauðsynlega. Hún bendir á að þegar nýir stórnotendur séu tilbúnir að greiða hærra verð fyrir raforku hafi það áhrif á verðmyndun innan kerfisins. Þá hafi nýjar virkjanir og uppbygging raforkukerfisins orðið kostnaðarsamari en áður, auk þess sem flutningskostnaður hafi hækkað. Allir þessir þættir skili sér að lokum inn í raforkuverð til heimila og fyrirtækja.
Landsnet eigi að fjárfesta fremur en greiða arð
Halla telur að hlutverk Landsnets eigi fyrst og fremst að felast í því að byggja upp og styrkja raforkukerfið. Hún segir því eðlilegra að tekjur fyrirtækisins fari í nauðsynlegar framkvæmdir og endurbætur en til arðgreiðslna.
Að hennar mati hefur raforkukerfið orðið sífellt flóknara í rekstri, umfangsmeira regluverks ESB og fleiri kærumála. Því skipti máli að tryggja nægilegt fjármagn til að viðhalda og þróa innviðina.
Arðsemiskröfur mega ekki bitna á grunnþjónustu
Þá spuði Arnþrúður hvort hægt væri að lækka raforkuverð með því að draga úr arðgreiðslum til eigenda.
Halla Hrund svaraði því til að stjórnmálamenn þurfi að fara varlega þegar þeir setja arðsemiskröfur á fyrirtæki sem sinna grunninnviðum samfélagsins. Hún telur eðlilegt að slík fyrirtæki skili arði, en hann megi aldrei verða til þess að nauðsynlegu viðhaldi eða uppbyggingu sé frestað. Meginhlutverk orkufyrirtækja eigi að vera að tryggja örugga og stöðuga þjónustu við heimili og atvinnulíf. Ef of mikill þrýstingur sé lagður á arðgreiðslur geti það dregið úr getu fyrirtækjanna til að fjárfesta í dreifikerfum og öðrum nauðsynlegum innviðum.
Vill aukið gagnsæi um arð af auðlindum – Sérstakur auðlindasjóður nauðsynlegur
Halla segir jafnframt ástæðu til að skoða hvernig arður af nýtingu auðlinda sé nýttur til framtíðar. Hún telur eðlilegt að hluti þeirra tekna sem orkufyrirtæki og aðrar auðlindagreinar skili af sér, renni í sérstakan auðlindasjóð, sambærilegan þeim sem Norðmenn hafa byggt upp.
Slíkur sjóður gæti að hennar mati tryggt að verðmæti sem skapast af nýtingu náttúruauðlinda nýtist ekki aðeins núverandi kynslóð, heldur einnig þeim sem á eftir koma. Jafnframt sé mikilvægt að almenningur hafi skýra yfirsýn yfir hvernig þeim fjármunum sé ráðstafað og hvaða samfélagslegu markmiðum þeir þjóni.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.