Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Höllu Hrund Logadóttur, þingmann Framsóknarflokksins og fyrrverandi orkumálastjóra, í síðdegisútvarpinu um nýlegar breytingar á regluverki um eignarhald erlendra aðila á íslenskum jörðum. Halla Hrund segir mikilvægt að tryggja að land, vatnsréttindi og aðrar náttúruauðlindir haldist í íslenskri eigu og telur nýja þingsályktun marka mikilvægt skref í þá átt. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Jarðir fela í sér mun meiri verðmæti en land eitt
Arnþrúður spurði hvernig tekist hefði að ná fram breytingum á regluverkinu um jarðakaup erlendra aðila. Halla segir málið hafa verið lengi í undirbúningi og vaxandi ásókn í íslenskar jarðir hafi kallað á skýrari leikreglur.
Hún bendir á að með jörðum fylgi ekki aðeins land heldur einnig vatnsréttindi, jarðhiti, jarðefni, ræktanlegt land og önnur verðmæti sem hafi sífellt meira vægi. Þess vegna verði ekki eingöngu að líta á jarðakaup sem fasteignaviðskipti heldur einnig sem auðlinda- og þjóðaröryggismál.
Að hennar sögn hafi náðst þverpólitísk samstaða um að þrengja lagarammann og vinna áfram að frekari lagabreytingum á haustþingi.
Horfa þarf áratugi fram í tímann
Halla segir umræðuna ekki snúast um hversu margar jarðir hafi þegar verið seldar, heldur hvaða þróun Íslendingar vilji sjá til lengri tíma.
Hún bendir á að vatn verði sífellt verðmætari auðlind, ekki síst vegna loftslagsbreytinga og aukins vatnsskorts víða erlendis. Ræktanlegt land muni einnig aukast að verðmæti og því verði ákvarðanir sem teknar eru í dag, að taka mið af stöðunni eftir 10, 20 eða 30 ár.
Að hennar mati væri óábyrgt að bíða þar til stór hluti lands væri kominn í hendur erlendra fjárfesta áður en gripið yrði til aðgerða.
Nýting auðlinda á að vera tímabundin en ekki eignarsala
Í framhaldinu ræddu þær hvernig auðlindanýtingu væri best háttað. Halla Hrund telur eðlilegra að veita tímabundin nýtingarleyfi en að selja auðlindirnar sjálfar úr landi.
Hún nefnir Grænland og Ástralíu sem dæmi um ríki þar sem ríkið heldur eignarhaldi á auðlindum en heimilar fyrirtækjum að nýta þær samkvæmt skýrum leyfum og skilyrðum. Slík nálgun tryggi að samfélagið njóti arðsins af auðlindunum til lengri tíma.
Að hennar mati þurfi Ísland að styrkja lagarammann um nýtingu náttúruauðlinda í heild sinni þannig að réttindi yfir vatni, orku og öðrum auðlindum flytjist ekki varanlega úr höndum þjóðarinnar.
EES-reglur og auðlindamál þurfa nánari skoðun
Þá barst talið að tengslum jarðakaupa og EES-regluverks. Halla Hrund segir að reynslan sýni að við innleiðingu evrópskrar löggjafar hafi Íslendingar ekki ávallt metið til fulls hvaða áhrif reglurnar gætu haft á auðlindamál.
Hún telur mikilvægt að fara mun dýpra í greiningu slíkra mála áður en nýtt regluverk er innleitt. Sérstaklega eigi það við þegar um sé að ræða eignarhald á landi, orku og öðrum náttúruauðlindum sem hafi langtímaþýðingu fyrir íslenskt samfélag.
Halla segir markmiðið ekki vera að hamla eðlilegri fjárfestingu heldur að tryggja að þjóðin haldi yfirráðum yfir þeim auðlindum sem fyrri kynslóðir hafi varðveitt og byggt upp.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.