Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Sólveigu Hákonardóttur, og Hjördísi Stefánsdóttur, fyrrverandi kennara við Verkmenntaskólann á Akureyri og skólastjóra Húsmæðraskólans á Laugum í síðdegisútvarpinu í dag en þær voru að halda uppá að 60 ár eru liðin frá því að þær voru útskrifaðar frá Húsmæðraskóla Reykjavíkur. Rætt var um heimilishald á Íslandi fyrir um 60 árum og þær miklu breytingar sem urðu þegar heimilistæki tóku að ryðja sér til rúms. Fram kom að mörg störf húsmæðra voru umfangsmikil og tímafrek á tímum þegar flest verk voru unnin handvirkt og tækniframfarir hafi gjörbreytt daglegu lífi fjölskyldna. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Fullt starf að hugsa um heimilið
Sólveig og Hjördís lýstu því hvernig verkaskipting á heimilum var almennt háttað á 6. og 7. áratug síðustu aldar. Húsmæður báru yfirleitt meginábyrgð á daglegum rekstri heimilisins og sáu um matseld, þrif, þvotta, saumaskap, prjónaskap og uppeldi barna.
Mikil áhersla var lögð á að nýta sem best það sem til var. Fatnaður var saumaður heima, sokkar stoppaðir og peysur prjónaðar fyrir alla fjölskylduna. Einnig var algengt að fjölskyldur söfnuðu birgðum fyrir veturinn með niðursuðu á kjöti, sultugerð, saftgerð og annarri varðveislu matvæla.
Þvottar og þrif tóku marga daga
Áður en þvottavélar urðu algengar voru þvottar eitt erfiðasta verk heimilisins. Föt voru þvegin á þvottabretti, soðin í pottum og síðan skoluð og undin með handafli. Stórþvottar gátu tekið tvo til þrjá daga þegar allt var talið, þar á meðal straujun og frágangur.
Þær rifjuðu einnig upp að rúmfataskipti og þvottar voru skipulagðir með öðrum hætti en nú tíðkast, enda fylgdi hverju verki mikil vinna. Straujárn voru meðal mikilvægustu heimilistækjanna og lögð var rík áhersla á að föt væru vel pressuð og snyrtileg.
Koma heimilistækja markaði tímamót
Mikil tímamót urðu þegar ísskápar, frystikistur og síðar þvottavélar komu inn á íslensk heimili. Hjördís rifjaði upp að fyrstu ísskáparnir hefðu vakið mikla athygli og sums staðar komið í stað hefðbundinna búra sem áður gegndu lykilhlutverki í matargeymslu.
Sömuleiðis breyttu sjálfvirkar þvottavélar heimilisstörfum verulega. Verk sem áður tóku marga daga urðu smám saman einfaldari og minni tími fór í líkamlega erfiðisvinnu. Þær minntust einnig á að baðherbergi og baðker voru ekki sjálfsagður hluti allra heimila á þessum árum og sums staðar hafi fólk leitað til nágranna eða ættingja til að komast í bað.
Samfélag sem hefur tekið stakkaskiptum
Í þættinum kom fram að erfitt geti verið fyrir yngri kynslóðir að gera sér grein fyrir hversu miklar breytingar hafa orðið á íslenskum heimilum á einum mannsaldri. Verk sem áður kröfðust margra klukkustunda vinnu eru nú oft leyst með einum hnappi á heimilistæki.
Þrátt fyrir þessar breytingar töldu þær mikilvægt að fólk kunni enn grunnatriði heimilishalds og geti séð um sig sjálft. Þekking á daglegum verkum, skipulagi og ábyrgð hafi verið mikilvægur þáttur í uppeldi fyrri kynslóða og eigi enn erindi í nútímasamfélagi.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.