Pétur Gunnlaugsson ræddi við Hilmar Þór Hilmarsson, prófessor við Háskólann á Akureyri í Heimsmálunum í dag, um áhrif þess að Ísland tæki upp evru. Hilmar Þór sagði eigin gjaldmiðil geta tekið hluta höggsins þegar efnahagsáfall verður en innan myntbandalags færist aðlögunin frekar yfir á almenning í formi atvinnuleysis, launalækkana, niðurskurðar og fólksflótta. Hann vísaði til reynslu Lettlands þar sem íbúum fækkaði um 15% frá 2008 til 2025. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Gjaldmiðillinn getur tekið hluta höggsins
Hilmar Þór sagði gengi gjaldmiðils vera mikilvægt hagstjórnartæki fyrir lítið land sem byggði efnahagslíf sitt á fáum stoðum. Með inngöngu í myntbandalag fórnaði ríki sjálfstæði sínu í peningamálum og gæti ekki lengur ákveðið stýrivexti eða breytt gengi eigin gjaldmiðils eftir innlendum aðstæðum.
Þegar áfall yrði í hagkerfinu þyrfti alltaf einhvers konar aðlögun. Ef ríki hefði eigin gjaldmiðil gæti gengið lækkað og aukið samkeppnishæfni útflutningsgreina. Veiking gjaldmiðilsins færi hratt út í verðlag en gæti um leið stutt við útflutning, hagvöxt og atvinnu.
Ef gengið væri fast eða landið innan myntbandalags væri þessi leið ekki fær. Þá þyrfti aðlögunin að fara fram með öðrum hætti. Hilmar Þór sagði afleiðingarnar geta orðið aukið atvinnuleysi, lægri laun og brottflutningur fólks.
Ungt og menntað fólk fer fyrst
Yngsta og best menntaða fólkið væri oft hreyfanlegast og ætti auðveldast með að fá vinnu í öðrum ríkjum. Þegar stór hluti þess flytti úr landi veiktust skattstofnar, fæðingartíðni lækkaði og aldurssamsetning þjóðarinnar yrði óhagstæðari.
Þekking flyttist jafnframt úr landi og það hefði neikvæð áhrif á hagvöxt til lengri tíma. Hilmar Þór sagði ekki sjálfgefið að fólkið sneri aftur þegar efnahagsástandið batnaði. Fjölskyldur kæmu sér fyrir í nýju landi, börn hæfu skólagöngu og tengsl mynduðust við nýtt samfélag.
Hann sagði því ábyrgðarlaust að líta á brottflutning sem einfalda lausn á atvinnuleysi. Þegar fólk neyddist til að yfirgefa land vegna þess að þar væri ekki lengur hægt að sjá fjölskyldunni farborða, gæti samfélagið orðið fyrir varanlegum skaða.
Íbúum Lettlands fækkaði um 15%
Hilmar Þór tók Lettland sem dæmi. Í fjármálakreppunni 2008 hefði Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn lagt til 15% gengisfellingu sem hefði getað örvað útflutning og dregið úr þörfinni fyrir niðurskurð.
Sú leið hefði ekki verið samþykkt vegna stefnu landsins um fast gengi og fyrirhugaða upptöku evrunnar. Þess í stað hefði verið gripið til innri gengisfellingar með niðurskurði í ríkisfjármálum og lækkun kostnaðar innan hagkerfisins. Afleiðingarnar hefðu orðið mikið atvinnuleysi og brottflutningur.
Samkvæmt tölum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins fækkaði íbúum Lettlands um 15% frá 2008 til 2025. Í Póllandi sem hélt eigin gjaldmiðli fækkaði íbúum um 4% á sama tímabili.
Íbúum Íslands fjölgaði eftir hrunið
Gengi íslensku krónunnar féll í kjölfar fjármálahrunsins 2008. Útflutningur jókst í framhaldinu, hagvöxtur tók við sér og atvinnuleysi minnkaði.
Íbúum Íslands fækkaði lítillega fyrstu árin eftir hrunið en frá 2008 til 2025 fjölgaði þeim um 24%. Á sama tíma fjölgaði íbúum Finnlands um 6%.
Hilmar Þór tók fram að ekki væri hægt að skýra alla efnahagsþróun Finnlands með evrunni. Margir þættir réðu stöðu einstakra ríkja. Eigin gjaldmiðill veitti þó meiri sveigjanleika til að bregðast við áföllum og gerði stjórnvöldum kleift að laga hagstjórnina að sérstökum aðstæðum landsins.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.