Arnþrúður Karlsdóttir og Guðmundur Franklín Jónsson, ræddu í Heimsmálunum um stöðu Íslands gagnvart Evrópusambandinu og sögðu mikilvægt að fylgjast grannt með verkum Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur utanríkisráðherra. Þar vógu þungt fyrri ummæli hennar um samstarf Íslands við Grænland, Noreg, Kanada og Bretland, hugmyndin um aukaaðild Kanada að ESB, breytingar vegna bókunar 35 og misvísandi upplýsingar um stöðu aðildarumsóknar Íslands. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Aukaaðild Kanada setur málið í nýtt samhengi
Í þættinum var bent á að Þorgerður Katrín hafi í eldhúsdagsumræðunum lagt áherslu á samstarf Íslands við Grænland, Noreg, Kanada og jafnvel Bretland. Nú, þegar hugmynd Ursulu von der Leyen, um einhvers konar aukaaðild Kanada að Evrópusambandinu er komin fram, fá þau ummæli nýtt vægi sem staðfesta hvaða stefna hefur verið tekin án þess að þing eða þjóð hafi fengið vitneskju um.
Kanada er þegar nátengt Bandaríkjunum bæði í gegnum NATO og NORAD-varnarsamstarfið. Hugmyndin um að landið færist jafnframt nær Evrópusambandinu vekur því spurningar um hversu langt þessi nýja stefna nær og hvort hún nái alla leið til Íslands.
Sérstaklega þarf að horfa til þess hvort sú stefna sem nú birtist í samskiptum ESB við Kanada, Grænland og fleiri ríki hafi legið lengur fyrir en almenningi hefur verið sagt.
Bókun 35 færir Ísland nær regluverki ESB
Í þættinum var rætt um að á sama tíma væru breytingar á lögum um Evrópska efnahagssvæðið vegna bókunar 35 á dagskrá. Með þeim verður staða EES-reglna gagnvart íslenskum lögum styrkt og áhrif þeirra ná með beinni réttarverkan á svið dómstóla. Því vakna upp spurningar hvers vegna þurfi að ganga lengra nú þegar Ísland hafi frá upphafi innleitt þær reglur sem krafist var við gerð EES-samningsins.
Fram kom í þættinum að þetta verði sérstaklega mikilvægt þegar nánari tengsl Íslands við Evrópusambandið eru skoðuð í stærra samhengi. Hvert skref sem færir meira ákvörðunarvald út fyrir íslenska stjórnskipun þarf að liggja skýrt fyrir breytingar á stjórnarskránni.
Misræmi um stöðu umsóknarinnar
Staða aðildarumsóknar Íslands frá 2009 var einnig tekin til umfjöllunar í þættinum. Í aðdraganda umræðunnar um framhald Evrópusambandsmálsins hafði verið gengið út frá því að umsóknin væri enn í fullu gildi.
Nýjustu upplýsingar sem vísað var til frá Alþingi gengu hins vegar í aðra átt. Guðlaugur Þór hafi greint frá því í þætti á Útvarpi Sögu á fimmtudag, að umsóknin frá 2009 væri ekki gild og hafi ekki verið gild þegar þjóðaratkvæðagreiðslan, sem byggði á umsókninni, hafi farið fram.
Því er um grundvallarspurningu að ræða um hvaða upplýsingar almenningur fékk áður og hvort þær hafi gefið rétta mynd af stöðunni.
Upplýsingarnar þurfa að standast
Áréttað var í þættinum að þess vegna þurfi að fylgjast sérstaklega vel með því hvaða upplýsingar utanríkisráðherra leggur fram um samskipti Íslands og Evrópusambandsins og hvort þær standist þegar gögn og yfirlýsingar frá sambandinu sjálfu liggja fyrir.
Aukaaðild Kanada, bókun 35 og staða íslensku umsóknarinnar eru ólík mál en þau snerta öll sömu grundvallarspurningu: hversu náin tengsl Íslands við Evrópusambandið eiga að verða og hvort almenningur fái skýrar og réttar upplýsingar um hvert stefnt sé.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.