Arnþrúður Karlsdóttir og Guðmundur Franklín Jónsson, ræddu í Heimsmálunum um þróun málfrelsis og tjáningarfrelsis í Evrópu og á Íslandi. Í þættinum kom fram að grundvallarréttindi á borð við tjáningarfrelsi og skoðanafrelsi væru í auknum mæli undir þrýstingi í Evrópu og sú þróun bryti gegn þeim hugmyndum sem vestræn stjórnskipan hefði byggst á um aldir. Mismunandi skoðanir fólks væru nú kallaðar “upplýsingaóreiða” sem væri notað til að fela skoðanaágreining í alvarlegum málum. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Málfrelsi grundvöllur lýðræðisins
Í þættinum var lögð áhersla á að tjáningarfrelsi og skoðanafrelsi væru meðal mikilvægustu réttinda sem tryggð hefðu verið með fyrstu breytingunum á bandarísku stjórnarskránni, svokölluðu Bill of Rights. Fram kom að þessi réttindi hefðu síðar orðið undirstaða mannréttindasáttmála og stjórnarskráa víða um heim.
Jafnframt var fjallað um réttláta málsmeðferð og mikilvægi þess að dómstólar störfuðu án afskipta stjórnmálamanna eða annarra handhafa framkvæmdarvalds. Rætt var um að þessi grundvallarsjónarmið hefðu mótað réttarríki Vesturlanda og væru forsenda þess að borgarar nytu verndar gagnvart ríkisvaldinu.
Evrópa þrengir að tjáningarfrelsinu
Í þættinum var fjallað um nýjan dóm Evrópudómstólsins þar sem einstaklingar geta sætt refsingu fyrir að birta efni frá rússneska ríkismiðlinum RT. Fram kom að bannið næði ekki aðeins til fjölmiðla heldur einnig einstaklinga sem gerðu slíkt efni aðgengilegt almenningi.
Þá var rifjuð upp ræða J.D. Vance á öryggisráðstefnunni í München þar sem hann gagnrýndi Evrópuríki harðlega fyrir að takmarka tjáningarfrelsi og refsa fólki fyrir skoðanir sínar. Rætt var um að ný hugtök á borð við upplýsingaóreiða væru í auknum mæli notuð til að stimpla óæskilegar skoðanir fremur en að stuðla að opinni umræðu. Það sem kallað væri upplýsingaóreiða í dag væri fyrst og fremst skiptar skoðanir fólks í alvarlegum málum og það hentaði stjórnvöldum að tala um upplýsingaóreiðu þegar verið væri að tala um önnur sjónarmið en viðkomandi stjórvöld boða.
Þróunin á sér einnig stað á Íslandi
Í umræðunni var einnig fjallað um breytingar á íslenskri löggjöf og samfélagsumræðu undanfarin ár. Fram kom að í auknum mæli hefði verið lögð áhersla á sérstaka vernd ákveðinna hópa og að það gengi gegn þeirri meginreglu að allir skyldu njóta sömu réttinda og bera sömu ábyrgð fyrir lögum.
Hugmyndir um auknar takmarkanir á notkun barna og ungmenna á samfélagsmiðlum væru kynntar sem verndarráðstafanir þótt þær fælu í raun í sér aukin afskipti ríkisins af ákvörðunum foreldra. Þróunin sýndi að tjáningarfrelsi væri smám saman að víkja fyrir aukinni stjórnsýslu og eftirliti og mikilvægt væri að verja þau réttindi sem hefðu verið hornsteinn vestrænna lýðræðisríkja.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.