Pétur Gunnlaugsson ræddi við Hilmar Þór Hilmarsson, prófessor við Háskólann á Akureyri í Heimsmálunum um áhrif Úkraínustríðsins á öryggismál á norðurslóðum. Hilmar Þór sagði inngöngu Finnlands og Svíþjóðar í NATO hafa ýtt Rússlandi nær Kína. Aukið samstarf ríkjanna tveggja hefði síðan vakið sterkari viðbrögð Bandaríkjanna og aukið mikilvægi Grænlands og Norður-Atlantshafsins. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Rússlandi ýtt nær Kína
Hilmar sagði 8 ríki teljast til norðurslóðaríkja. Eftir inngöngu Finnlands og Svíþjóðar í NATO, væri Rússland 1 þeirra utan bandalagsins en hin 7 innan þess.
Frá sjónarhóli Rússa hefði staðan því breyst verulega. Landið stæði eitt gagnvart 7 NATO-ríkjum og hefði brugðist við með því að efla samstarfið við Kína. Kínverjar hefðu í kjölfarið aukið áhrif sín á norðurslóðum í samstarfi við Rússa.
Hilmar sagði vestræn ríki hafa átt þátt í að ýta Rússlandi nær Kína með stefnu sinni eftir að stríðið í Úkraínu hófst. Bandaríkin stæðu því nú ekki aðeins frammi fyrir öflugu Rússlandi á svæðinu heldur einnig vaxandi umsvifum Kínverja.
Hann tengdi yfirlýsingar Donalds Trump um Grænland og Kanada við þessa þróun. Aukinn áhugi Bandaríkjanna á Grænlandi væri viðbragð við breyttum valdahlutföllum á norðurslóðum en ekki óháð atburðunum í Úkraínu.
Pétur benti á að Trump hefði jafnframt sýnt áhuga á bættum samskiptum við Rússland. Hilmar sagði Bandaríkjamenn geta verið að undirbúa sig undir að Kína yrði helsti andstæðingur þeirra til lengri tíma. Þá gæti það þjónað hagsmunum þeirra að draga Rússland frá nánu samstarfi við Kínverja.
Ísland þegar hluti af varnarkerfinu
Ísland hefði mikilvæga stöðu í þessari mynd vegna legu landsins í Norður-Atlantshafi. Hilmar sagði hafsvæðið grundvallarmikilvægt fyrir varnir Norður-Ameríku og Bandaríkjamenn þekktu vel hernaðarlegt gildi Íslands.
Varnarsamningurinn frá 1951 og aðild Íslands að NATO tryggðu að samstarf ríkjanna gæti aukist án þess að Bandaríkin beittu sambærilegum þrýstingi og Trump hefði sýnt gagnvart Grænlandi. Íslensk stjórnvöld hefðu heldur ekki sýnt vilja til að rifta varnarsamningnum.
Hilmar taldi því ólíklegt að Bandaríkin reyndu að seilast til frekari pólitískra áhrifa hér á landi. Núverandi kerfi veitti þeim þegar möguleika á aukinni viðveru á öryggissvæðinu á Keflavíkurflugvelli ef aðstæður kölluðu á það.
Dregur skjól ESB í efa
Hilmar sagði óvissuna vegna Grænlands og Kanada hafa áhrif á umræðuna um Evrópusambandið hér á landi. Óttinn við stefnu Trumps væri notaður sem rök fyrir nánari tengslum við ESB og upptöku evru.
Hann dró í efa að Evrópusambandið gæti veitt Íslandi raunverulegt hernaðarlegt skjól. Öryggi landsins byggðist þegar á NATO, varnarsamningnum við Bandaríkin og mikilvægi Norður-Atlantshafsins fyrir varnir Norður-Ameríku.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.