Arnþrúður Karlsdóttir og Guðmundur Franklín Jónsson, ræddu í Heimsmálunum um verðbólgu og vaxtastig á Íslandi. Guðmundur sagði íslensku verðbólguna heimatilbúna og hafnaði því að hækkandi orkuverð eða stefna Donald Trump skýrði þann vanda sem íslensk heimili stæðu frammi fyrir. Hann sagði ríkisútgjöld, aukna peningamyndun og miklar gjaldskrárhækkanir vera meðal þess sem knýði verðbólguna áfram. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Trump ekki ástæða íslensku verðbólgunnar
Arnþrúður spurði hvaða áhrif þróun olíu- og orkuverðs gæti haft á Ísland. Guðmundur sagði olíuverð ekki hafa hækkað svo mikið að það réttlætti þá mynd sem dregin væri upp og nefndi verð í kringum 85 dollara tunnuna.
Hann gagnrýndi að Donald Trump væri gerður að sökudólgi og sagði verið að búa til grýlu úr honum. Guðmundur hafnaði því sérstaklega að hægt væri að skýra greiðsluvanda íslenskra húsnæðiseigenda með innfluttri verðbólgu vegna orkuverðs.
Hann spurði jafnframt hvernig hækkun íslenskra vaxta ætti að vinna gegn verðbólgu sem væri sögð innflutt. Verðbólgan væri að hans sögn „öll heimatilbúin“.
Gjaldskrár hækkað um hundruð prósenta
Guðmundur sagði gjaldskrár hins opinbera og annar kostnaður hafa hækkað mikið. Arnþrúður tók undir það og vakti jafnframt athygli á ETS-gjöldum vegna skipaflutninga. Þau hækkuðu flutningskostnað og þar með verð neysluvara hér á landi. Hún sagði lítið fjallað um þann kostnað þótt hann skilaði sér út í verðlagið.
Ríkisútgjöld og peningamyndun skapa verðbólgu
Kjarni skýringar Guðmundar var umfang ríkisútgjalda. Þegar ríkið eyddi sífellt meira þyrfti að fjármagna útgjöldin og ein leiðin væri aukin skuldsetning og peningamyndun.
Arnþrúður sagði þetta hafa verið gert í Covid þegar miklu fé hefði verið dælt út í hagkerfið og Íslendingar væru enn að glíma við afleiðingarnar. Hún gagnrýndi jafnframt að ekki hefði verið birt með fullnægjandi hætti hvaða fyrirtæki fengu styrki og hversu mikið hvert þeirra fékk.
Guðmundur nefndi sérstaklega útgjöld vegna hælisleitenda, ETS-kerfisins og stækkandi ríkisbákns. Hann sagði um 100 milljörðum króna varið árlega vegna hælisleitenda, um 20 milljörðum í ETS og nefndi jafnframt 100 milljarða í tengslum við stækkun ríkiskerfisins. Þegar sífellt þyrfti meiri peninga til að standa undir slíkum útgjöldum minnkaði verðgildi krónunnar og verðbólga fylgdi í kjölfarið.
Vaxtahækkanir leysa ekki vandann
Benti Guðmundur á að rangt væri að beina sjónum fyrst og fremst að erlendum þáttum þegar skýra ætti íslenska verðbólgu. Vandinn lægi í efnahagsstjórninni innanlands og yrði ekki leystur með því að hækka vexti á íslensk heimili.
Arnþrúður bætti við að þegar verðlag hækkaði vegna ETS-gjalda, gjaldskrárhækkana og annarra kostnaðarliða væri ekki hægt að líta fram hjá þeim þáttum og kenna ytri aðstæðum einum um.
Lausnin að mati Guðmundar fælist í því að ná tökum á útgjöldum og peningamyndun. Á meðan ríkið héldi áfram að auka útgjöld og fjármagna þau með meiri skuldsetningu héldist þrýstingurinn á verðlag og íslensk heimili sætu uppi með afleiðingarnar í formi verðbólgu og hárra vaxta.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.