Arnþrúður Karlsdóttir og Pétur Gunnlaugsson ræddu við Harald Ólafsson, formann Heimssýnar og prófessor í veðurfræði við Háskóla Íslands, í síðdegisútvarpinu á Útvarpi Sögu, um bókun 35 við EES-samninginn og afstöðu samtakanna eftir þjóðaratkvæðagreiðsluna um aðildarviðræður við Evrópusambandið. Haraldur greindi frá því að Heimssýn hefði beint þeirri áskorun til forseta Íslands að undirrita ekki lög vegna bókunarinnar. Samtökin telja breytingarnar ganga gegn stjórnarskránni og vilja að Alþingi bíði niðurstöðu máls sem er til meðferðar hjá EFTA-dómstólnum áður en lengra verður haldið. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Telur forsetann ekki hafa heimild til að undirrita lögin
Heimssýn hefur beint því til forseta Íslands að beita sér gegn lögfestingu bókunar 35. Haraldur sagði breytingarnar fela í sér stjórnarskrárbrot og að hvorki Alþingi né forsetinn hefðu heimild til að samþykkja þær.
„Hún hefur ekki heimild til að skrifa undir þessi lög því þau ganga gegn stjórnarskránni,“ sagði Haraldur um forseta Íslands.
Alþingi hefur ekki heimild til að samþykkja bókun 35
Hann tók jafnframt fram að Alþingi hefði ekki heldur heimild til að samþykkja lögin, enda væri að hans mati um að ræða breytingar sem gengju gegn stjórnarskrárbundnu sjálfstæði íslenskra stjórnvalda.
Heimssýn hefur þegar sent Alþingi greinargerð með athugasemdum við málið. Haraldur nefndi einnig umfangsmikla umsögn Carl Baudenbacher, fyrrverandi forseta EFTA-dómstólsins sem væri 58 blaðsíður og hefði að geyma ítarleg rök um réttaráhrif bókunarinnar.
Vill bíða eftir niðurstöðu EFTA-dómstólsins
Pétur vakti athygli á því að mál sem tengdist þessum álitaefnum væri til meðferðar hjá EFTA-dómstólnum. Haraldur sagði það mikilvæga ástæðu til að fresta afgreiðslu bókunar 35. Niðurstaða dómstólsins gæti skýrt réttarstöðu Íslands gagnvart Evrópusambandinu og hvernig tveggja stoða kerfi EES-samningsins ætti að virka.
Hann spurði hvers vegna íslensk stjórnvöld vildu knýja málið í gegnum Alþingi áður en dómurinn lægi fyrir. Engin sérstök nauðsyn væri á að hraða breytingunum og hann kvaðst ekki vita til þess að Evrópusambandið eða einstök aðildarríki hefðu kvartað undan núverandi fyrirkomulagi.
Haraldur minnti á að þegar EES-samningurinn var innleiddur hefði verið farin sú leið að setja sérstaka túlkunarreglu í íslensk lög. Það fyrirkomulag hefði verið við lýði í rúm 30 ár án verulegra annmarka að hans sögn.
Spurningar um réttarvörslu Íslands
Arnþrúður fjallaði um undirbúning málsins og hvernig íslensk stjórnvöld hygðust gæta hagsmuna landsins við afgreiðslu bókunarinnar.
Hún sagði ekki liggja fyrir hver bæri ábyrgð á réttarvörslu Íslands eða hvernig tryggt yrði að málstaður landsins fengi sem bestan undirbúning. Jafnframt væri þrýstingur frá ríkisstjórninni á að afgreiða bókunina áður en niðurstaða EFTA-dómstólsins lægi fyrir.
Haraldur taldi skort á skýringum og hraða málsmeðferðina óskiljanlega. Hann vísaði aftur til greinargerðar Baudenbacher og sagði mikilvægt að nýta þau rök sem þar hefðu verið sett fram áður en Alþingi tæki endanlega ákvörðun.
Ágreiningurinn snerist að hans mati ekki aðeins um einstök lagaákvæði heldur sjálfan grundvöll þess hvernig Ísland færi með löggjafarvald sitt innan EES-samstarfsins.
Heimssýn vill endurskoða framtíðarsamskipti við ESB
Haraldur fjallaði einnig um stöðu Heimssýnar eftir þjóðaratkvæðagreiðsluna um aðildarviðræður við Evrópusambandið.
Hann sagði samtökin ánægð með niðurstöðuna en jafnframt hugsi yfir því að 47% kjósenda hefðu viljað hefja aðildarviðræður. Nauðsynlegt væri að halda áfram umræðu um hvað aðild að Evrópusambandinu fæli í sér og hvaða áhrif hún hefði á sjálfstæði Íslands.
Haraldur taldi túlkun EES-samningsins hafa orðið sífellt frjálslegri og með breytingum á framkvæmd hans væri verið að færa Ísland nær aðild að sambandinu. Hann vildi því skoða aðrar leiðir til að tryggja stöðug samskipti við Evrópuríkin án þess að Íslendingar afsöluðu sér ákvörðunarvaldi.
Grundvallaratriðið væri að Ísland héldi sjálfræði sínu, gæti sett eigin lög og hagað stjórnun landsins samkvæmt ákvörðunum lýðræðislega kjörinna stjórnvalda.
Vill ekki breyta grundvelli EES-samstarfsins án skýringa
Haraldur sagði að afgreiðsla bókunar 35 gæti haft víðtækari afleiðingar en almennt væri gert ráð fyrir. Því væri brýnt að Alþingi tæki mið af þeim stjórnarskrárlegu álitaefnum sem Heimssýn og aðrir umsagnaraðilar hefðu vakið athygli á. Hann lagði áherslu á að niðurstaða EFTA-dómstólsins gæti orðið mikilvægur grundvöllur fyrir frekari umræðu um framtíð EES-samningsins og samskipti Íslands við Evrópusambandið.
Að hans mati væri hvorki ástæða til að hraða afgreiðslunni né breyta núverandi fyrirkomulagi áður en þessi álitaefni hefðu verið skýrð.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.