Pétur Gunnlaugsson ræddi við Hilmar Þór Hilmarsson, prófessor við Háskólann á Akureyri í síðdegisútvarpinu um hvernig hagstjórn innan evrusvæðisins er frábrugðin þeirri sem ríki með eigin gjaldmiðla búa við. Í umræðunni kom fram að aðild að myntbandalagi feli í sér verulegar takmarkanir á möguleikum ríkja til að stýra eigin efnahagsmálum, bæði á sviði peningamála og ríkisfjármála. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Seðlabanki Evrópu fer með stjórn peningamála
Í þættinum var vísað til þess að peningamál innan evrusvæðisins séu á forræði Seðlabanka Evrópu en ekki einstakra aðildarríkja myntbandalagsins. Þar með missa ríki sem taka upp evruna möguleikann á að ákvarða stýrivexti í samræmi við þarfir síns hagkerfis. Seðlabanki setur eina stýrivexti fyrir allt myntbandalagið.
Markmið Seðlabanka Evrópu hafi fyrst og fremst verið að viðhalda verðstöðugleika á evrusvæðinu í heild. Á sama tíma geti efnahagsaðstæður verið mjög ólíkar milli aðildarríkja og verðbólgustig ólíkt. Það sem henti sumum hagkerfum Evrópu þurfi því ekki endilega að henta öðrum ríkjum sem standa frammi fyrir öðrum áskorunum.
Framkvæmdastjórnin hefur frumkvæði að lagasetningu
Einnig var fjallað um stjórnskipulag Evrópusambandsins og hlutverk framkvæmdastjórnarinnar. Bent var á að framkvæmdastjórnin fari með frumkvæði að lagasetningu innan sambandsins, sem sé frábrugðið því sem almennt tíðkast í þjóðríkjum þar sem kjörnir fulltrúar á þjóðþingum hafa yfirleitt slíkt frumkvæði.
Þessi uppbygging endurspegli það hvernig Evrópusambandið byggist að stórum hluta á sérhæfðum stofnunum og sameiginlegu regluverki sem nær yfir mörg aðildarríki samtímis. Seðlabanka Evrópu er fyrst og fremst stjórnað af sérfræðingum.
Takmarkanir á ríkisfjármálum
Þá kom fram að aðildarríki evrusvæðisins búi við reglur sem setja ríkisfjármálum ákveðnar skorður. Slíkar reglur hafi meðal annars verið settar til að tryggja stöðugleika innan myntbandalagsins og koma í veg fyrir að einstök ríki safni upp skuldum sem geti haft áhrif á önnur ríki.
Þessar takmarkanir geti þó dregið úr möguleikum stjórnvalda til að örva hagkerfið með auknum útgjöldum þegar samdráttur verður og atvinnuleysi eykst. Þar með geti ríki haft færri úrræði til að bregðast við efnahagsáföllum en þau hefðu með eigin gjaldmiðil og sjálfstæða peningastefnu og meira svigrúm í ríkisfjármálum.
Minna svigrúm til að bregðast við niðursveiflum
Í þættinum var einnig fjallað um svokallaða sjálfvirka höggdeyfa í hagkerfinu. Þar er átt við þætti á borð við skattkerfið og atvinnuleysisbætur sem hjálpa til við að draga úr áhrifum niðursveiflna án þess að grípa þurfi til sérstakra lagabreytinga eða neyðaraðgerða. Undir vissum kringumstæðum myndi norræna velferðarkerfið ekki rúmast innan þeirra marka sem ESB setur þar sem árlegur halli á ríkissjóði má ekki vera umfram 3% af vergri landsframleiðslu.
Þegar ríki búa við sameiginlegan gjaldmiðil og þar með fastgengisstefnu og strangar reglur um ríkisfjármál sé svigrúm stjórnvalda til hagsstjórna takmarkaðra og ákvarðanataka varla lýðræðisleg. Umræðan snerist því ekki aðeins um kosti sameiginlegs gjaldmiðils heldur einnig um hvaða áhrif hann hefur á getu ríkja til að móta eigin efnahagsstefnu þegar aðstæður breytast. Sveigjanleg efnahagsstefna hefur hentað Íslandi vel enda er hagkerfið lítið og byggir á fáum stoðum en þessi sveigjanleiki hefur stuðlað að meiri hagvexti og minna atvinnuleysi á Íslandi en tíðkast hefur á evrusvæðinu allt frá því evran var innleidd árið 1999.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.