Hjördís Vilhjálmsdóttir ræddi við Hilmar Þór Björnsson, arkitekt og Þórhall Bjarna Björnsson, nema í skipulagsfræðum í Svíþjóð og stofnanda Facebook-síðunnar Arkitektauppreisnin á Íslandi – Byggjum fallegt aftur, í þætti sínum á Útvarpi Sögu, um þróun íslenskrar byggingarlistar. Hilmar sagði stækkun arkitektafyrirtækja og fjölgun launaðra arkitekta hafa dregið úr persónulegum höfundareinkennum. Afleiðingin væri að byggingar frá ólíkum stofum væru orðnar mjög svipaðar. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Verk arkitekta áður auðþekkjanleg – Guðjón Samúelsson gott dæmi
Hjördís beindi umræðunni að flötum og einsleitum byggingum og spurði Hilmar hvort slíkur byggingarstíll félli undir brútalisma. Hann svaraði að stefnurnar í byggingarlist væru margar og að afstaða til þeirra breyttist gjarnan milli kynslóða.
Ein kynslóð hafnaði oft verkum kynslóðarinnar á undan en sæi eldri verk í öðru ljósi. Mat fólks á byggingarlist væri því að hluta háð tíðaranda og breyttist eftir því sem frá liði.
Hilmar sagði þó annað vandamál vera orðið áberandi í byggingarlist samtímans. Höfundareinkenni arkitekta væru að hverfa. Áður hefði mátt þekkja verk einstakra arkitekta á útliti þeirra og handbragði. Hann nefndi Guðjón Samúelsson sem dæmi um arkitekt með svo sterkt höfundarsvipmót að fólk gæti auðveldlega þekkt byggingar hans.
Arkitektastofur orðnar stórfyrirtæki
Breytingin tengdist að sögn Hilmars því að hefðbundnar arkitektastofur hefðu þróast í stór arkitektafyrirtæki. Áður hefðu sjálfstætt starfandi arkitektar og minni stofur sett skýrari svip á verkefnin en nú störfuðu jafnvel 20 til 30 manns innan sama fyrirtækis.
Við slíkar aðstæður væri oft erfitt að sjá hver bæri listræna ábyrgð á einstökum byggingum. Þótt margir arkitektar hefðu komið að hönnun nýrra hverfa sæist lítill munur á húsunum. Niðurstaðan yrði einsleit byggð þrátt fyrir að mörg fyrirtæki og fjölmargir hönnuðir hefðu tekið þátt í uppbyggingunni.
Þekktar lausnir endurteknar
Hilmar sagði jafnframt að þegar hann hóf störf hefðu fáir arkitektar verið launamenn. Launavinna hefði oft verið tímabundið skref áður en menn kæmu sér upp eigin rekstri.
Nú væri stærsti hluti starfandi arkitekta hins vegar launafólk sem ynni í nafni fyrirtækja. Rekstraraðilar legðu áherslu á að verkefni gengju vel, samstarf væri lipurt og notaðar væru lausnir sem starfsmenn þekktu.
Slíkt vinnulag gæti verið hagkvæmt og dregið úr áhættu en leiddi einnig til þess að sömu lausnirnar væru notaðar aftur og aftur. Hilmar sagði byggingarnar því verða sífellt líkari hver annarri og persónulegt svipmót arkitektsins hverfa úr hönnuninni.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.