Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Ögmund Jónasson, sagnfræðing, fyrrverandi ráðherra og fyrrverandi fréttamann RÚV, í síðdegisútvarpinu um fjölmiðla, upplýsingaflæði og notkun hugtaka á borð við „upplýsingaóreiðu“ og „fake news“. Ögmundur sagði hugtökin geta orðið að vopni sem notað sé til að fá fólk til að þegja í stað þess að ræða hvað sé rétt og rangt. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Íslendingar fá ekki nægilega góðar upplýsingar
Arnþrúður spurði Ögmund, í ljósi reynslu hans sem fréttamanns, hvort íslenskir fjölmiðlar gæfu almenningi nægilega ítarlega mynd af því sem væri að gerast í heimsmálunum.
Ögmundur svaraði því neitandi og sagði upplýsingar víða mjög einhliða. Vandinn væri ekki bundinn við Ísland heldur sæist hann víða um heim þar sem fjölmiðlar störfuðu innan pólitísks og efnahagslegs umhverfis sem hefði áhrif á upplýsingaflæðið.
Hann benti jafnframt á að sjálfstæðir einstaklingar og miðlar væru farnir að fylla inn í þá mynd sem hefðbundnir fjölmiðlar gæfu. Hann tók þó skýrt fram að það þýddi ekki að allt sem þar kæmi fram væri rétt.
„Upplýsingaóreiða“ notuð til að stöðva umræðuna
Arnþrúður vakti athygli á því hversu oft stjórnvöld notuðu hugtakið upplýsingaóreiða á sama tíma og erfitt gæti verið fyrir almenning að komast að því hvað væri satt.
Ögmundur kallaði „upplýsingaóreiðu“ og „fake news“ vopn og sleggju sem hægt væri að nota til að þagga niður í fólki. Hann nefndi pólitísk dæmi frá Bretlandi og Rúmeníu þar sem ásakanir um erlend áhrif og rangar upplýsingar hefðu verið notaðar í pólitískri umræðu.
Hann gagnrýndi sérstaklega þegar hugtakið væri látið nægja sem svar án þess að skýrt væri hvaða fullyrðing væri röng og hvers vegna.
Krefjast þarf skýrra svara
Arnþrúður spurði hvernig almenningur ætti að bregðast við þegar ráðherrar eða stjórnvöld afgreiddu upplýsingar einfaldlega sem upplýsingaóreiðu.
Ögmundur sagði svarið eiga að vera að krefjast nákvæmrar útskýringar. Ef stjórnvöld segðu eitthvað vera falsfréttir ætti fólk að spyrja hvað nákvæmlega væri rangt og ræða það efnislega.
Hann útilokaði alls ekki að mikið væri um rangar upplýsingar og bull í opinberri umræðu. Það væri hins vegar enn meiri ástæða til að skoða hverja fullyrðingu fyrir sig í stað þess að nota eitt hugtak til að loka umræðunni.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.