Pétur Gunnlaugsson ræddi við Ögmund Jónasson, fyrrverandi ráðherra og meðlim í Samtökunum til vinstri við ESB, í síðdegisútvarpinu í dag, um þátttöku Íslands í öryggis- og varnarmálastefnu Evrópusambandsins. Ögmundur sagði þróunina stefna í átt að sameiginlegum Evrópuher en Ísland hefði þegar samþykkt að samræma stefnu sína ákvörðunum sem teknar væru í Brussel. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Samkomulag undirritað án umræðu
Pétur spurði Ögmund um þátttöku Íslands í sameiginlegri öryggis- og varnarmálastefnu ESB sem nefnist Common Security and Defence Policy. Hann benti á að Ísland tæki þátt í samstarfinu þótt landið ætti ekki aðild að Evrópusambandinu.
Ögmundur sagði Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, utanríkisráðherra hafa undirritað samkomulag í maí á síðasta ári um að Ísland samræmdi stefnu sína öryggis- og varnarmálastefnu ESB. Hann sagðist ekki minnast þess að um samkomulagið hefði farið fram efnisleg umræða á Alþingi eða í þjóðfélaginu.
Samkomulagið væri ekki formlega bindandi en Ögmundur óttaðist að slík skref yrðu síðar lögfest í sáttmálum ESB. Þróunin stefndi að aukinni miðstýringu en aðildarríkin yrðu smám saman bundin af sameiginlegri stefnu í öryggis-, varnar- og utanríkismálum.
Ísland hefði meðal annars samþykkt að taka þátt í þvingunaraðgerðum gegn öðrum ríkjum. Þar væri ekki aðeins um Rússland að ræða heldur einnig ríki á borð við Kúbu, Venesúela og Sýrland.
Rætt opinskátt um sameiginlegan her
Ögmundur sagði ráðamenn innan ESB í auknum mæli tala fyrir sameiginlegum her Evrópusambandsins. Ursula von der Leyen forseti framkvæmdastjórnar ESB og Friedrich Merz kanslari Þýskalands, væru meðal þeirra sem hefðu talað fyrir aukinni samræmingu herja Evrópuríkja og frekari uppbyggingu sameiginlegra varna.
Pétur spurði hvort Ísland þyrfti ekki að taka fullan þátt í slíkum her ef landið gengi í ESB. Ögmundur svaraði að það væri augljóst ef sameiginlegur her yrði hluti af stjórnskipan Evrópusambandsins.
Hann sagði mikilvægt að horfa ekki aðeins á stöðu ESB eins og hún væri í dag heldur einnig hvert þróunin stefndi. Evrópusambandið hefði upphaflega verið efnahagsbandalag en færst sífellt nær því að verða sambandsríki með sameiginlega utanríkis-, varnar- og hernaðarstefnu.
Aðild Íslands myndi því ekki eiga sér stað í kyrrstæðu kerfi. Landið yrði hluti af sambandi sem væri í hraðri þróun í átt að aukinni hernaðaruppbyggingu.
Hernaðarútgjöld aukast á kostnað velferðar
Ögmundur tengdi þróunina við aukin áhrif fjármagnsafla og hergagnaiðnaðarins innan ESB. Hann nefndi tengsl Friedrichs Merz við fjárfestingarfyrirtækið BlackRock sem ætti hagsmuna að gæta í evrópskum hergagnafyrirtækjum.
Að hans sögn væru ráðamenn Evrópusambandsins orðnir nátengdir hagsmunum hergagnaiðnaðarins. Því væri sífellt meiri áhersla lögð á að auka framlög til vígbúnaðar.
Fjármagn til hernaðaruppbyggingar kæmi niður á öðrum málaflokkum. Ögmundur sagði ráðamenn í Brussel tala opinskátt um að aukin útgjöld til varnarmála yrðu fjármögnuð með niðurskurði eða minni útgjöldum annars staðar þar sem velferðarþjónustan væri meðal þeirra sviða sem gætu orðið fyrir áhrifum.
Hann sagði Ísland eiga að halda sig frá þessari þróun og beita sér þess í stað fyrir friði og sáttum. Ísland ætti ekki að verða hluti af samfélagi þar sem hernaðaruppbygging og hagsmunir vopnaiðnaðarins væru ráðandi.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.