Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Harald Ólafsson, formann Heimssýnar og prófessor við Háskóla Íslands, í síðdegisútvarpinu um þróun varnarmála innan Evrópu og möguleg áhrif hennar á Ísland ef landið gengi í Evrópusambandið. Haraldur sagði að umræða um sameiginlegar varnir, aukin hernaðarumsvif og mögulega herskyldu hefði lítið farið fyrir í íslenskri ESB-umræðu þrátt fyrir að málefnið gæti haft veruleg áhrif til framtíðar. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Þýskaland stefnir þegar í aukna hervæðingu
Haraldur vísaði til nýlegra ákvarðana þýska þingsins sem hann sagði marka stórt skref í átt að aukinni hervæðingu. Að hans sögn hafi mikill meirihluti þingmanna stutt aðgerðir sem fælu í sér aukna áherslu á varnir og möguleika á að efla mannafla hersins.
Hann sagði að þótt mótmæli hefðu komið fram virtist breiður pólitískur stuðningur vera við þessa stefnu í Þýskalandi. Að mati Haraldar sýndi það að viðhorf til varnarmála væru að breytast víða í Evrópu eftir áratugi þar sem áhersla hafði verið lögð á að draga úr hernaðarlegum umsvifum.
Umræða um herskyldu hefur verið sniðgengin
Í viðtalinu gagnrýndi Haraldur að í umræðum um Evrópusambandið væri sjaldan fjallað um hvaða áhrif frekari samþætting á sviði öryggis- og varnarmála gæti haft á aðildarríkin.
Hann sagði að í mörgum Evrópuríkjum væri herskylda talin eðlilegur hluti samfélagsins og ekki væri hægt að útiloka að slíkar hugmyndir fengju aukið vægi innan Evrópusambandsins á komandi árum. Að hans mati væri því eðlilegt að spyrja hvaða áhrif slíkar breytingar gætu haft á Ísland ef landið yrði hluti af sambandinu.
Lissabon-sáttmálinn kveður á um réttindi en líka skyldur
Arnþrúður bent á ákvæði Lissabon-sáttmálans þar sem fjallað er um ríkisborgararétt Evrópusambandsins. Með ríkisborgararétti fylgdu jafnan bæði réttindi og líka skylduir en að sú umræða hefði ekki fengið næga athygli hér á landi. Helstu einkenni Lissabon-sáttmálans væru einsleitni í allri löggjöf sem þýðir að sama löggjöf gildi innan ríkja ESB.
Haraldur tók fram að ekki lægju fyrir áform um að koma á herskyldu á Íslandi en sagði að erfitt væri að sjá fyrir hvernig þróun öryggis- og varnarmála innan Evrópu yrði eftir 20 eða 30 ár. Því væri að hans mati varhugavert að ræða hugsanlega aðild án þess að taka slíkar langtímaafleiðingar með í reikninginn.
Vill að þjóðin fái skýr svör
Haraldur sagði að ef stjórnvöld hygðust sækja um aðild að Evrópusambandinu ættu þau að leggja fram skýr samningsmarkmið um málefni sem snerta öryggi, varnir og mögulegar skuldbindingar íslenskra ríkisborgara. Óeðlilegt sé að hefja aðildarferli án þess að almenningur hefði skýra mynd af því hvaða skyldur gætu fylgt frekari samþættingu Evrópu á sviði varnarmála. Hann taldi að sú umræða ætti að vera hluti af opinberri umræðu um Evrópusambandið, rétt eins og umræða um sjávarútveg, landbúnað og efnahagsmál.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.