Ísland er meðal níu evrópskra ríkja sem hafa samþykkt að hraða uppbyggingu vindorku á hafi í Norðursjó með það að markmiði að ná allt að 100 gígavatta uppsettu afli í sameiginlegum verkefnum yfir landamæri. Orkumálaráðherrar telja að slík uppbygging geti lækkað raforkuverð um allt að 30% fyrir árið 2040 miðað við verðlag 2025 en sérfræðingar vara við að framkvæmdin sé flókin og háð verulegri óvissu. Greint er frá málinu á Euronews.
Yfirlýsingin var undirrituð í Hamborg af fulltrúum Belgíu, Danmerkur, Frakklands, Írlands, Lúxemborgar, Hollands, Bretlands, Noregs og Íslands ásamt leiðtogum í vindorkuiðnaði. Markmiðið er að stórauka framleiðslu endurnýjanlegrar orku í Norðursjó til ársins 2050 og draga úr orkuverði í Evrópu til lengri tíma.
Samstarfið kemur í kjölfar aukinna áhyggja af orkuöryggi í Evrópu eftir innrás Rússlands í Úkraínu og gagnrýni Donalds Trump Bandaríkjaforseta á orkustefnu Evrópuríkja. Evrópskir ráðherrar hafna þeirri gagnrýni og halda því fram að vindorka og önnur endurnýjanleg orka geti styrkt orkuöryggi og lækkað kostnað til lengri tíma þó að upphafsfjárfestingar séu miklar.
Leyfisferli og innviðir taldir geta tafið framgang
Fulltrúar ESB hafa viðurkennt að leyfisveitingar fyrir ný vindorkuverkefni taki of langan tíma og að flýta þurfi stjórnsýsluferlum til að ná settum markmiðum. Enn er þó óljóst hvort fyrirhugaðar reglubreytingar muni duga til að hraða uppbyggingu í þeim mæli sem stefnt er að.
Einnig hefur verið bent á að raforkuflutningskerfi og samtengingar milli ríkja geti orðið flöskuháls. Án stórfelldra fjárfestinga í raforkunetum gæti ný framleiðslugeta ekki nýst að fullu jafnvel þótt vindorkuver byggist á tilsettum hraða.
Fjármögnun háð einkafjármagni og markaðsaðstæðum
Í yfirlýsingunni er gert ráð fyrir að stór hluti uppbyggingarinnar verði fjármagnaður með einkafjármagni með aðstoð langtímasamninga um raforkukaup og svokallaðra verðtryggðra stuðningskerfa. Sérfræðingar hafa þó bent á að áhugi fjárfesta geti ráðist af vaxtastigi markaðsáhættu og óvissu um framtíðartekjur af raforkusölu.
Þýsk stjórnvöld hafa jafnframt tilkynnt aukna rýni á erlendum fjárfestingum í orkuinnviðum sem gæti haft áhrif á hraða og umfang verkefna innan samstarfsins.
Vindorka á hafi langt undir settum markmiðum
Þrátt fyrir metnaðarfull áform liggur uppsett vindorka á hafi í Evrópu enn langt undir markmiðum ESB. Núverandi afl er aðeins brot af því sem stefnt er að fyrir árið 2030 og iðnaðargreiningar benda til þess að útboðskerfi, hár fjármagnskostnaður og óvissa í aðfangakeðjum geti áfram tafið framgang.
Forystumenn vindorkuiðnaðarins telja að samstarf ríkja í Norðursjó geti laðað að gríðarlegar fjárfestingar og styrkt orkuöryggi álfunnar. Á sama tíma er ljóst að þátttaka Íslands í þessu samstarfi skapar tækifæri til aukinnar tengingar við evrópska orkumarkaði en raunverulegur ávinningur ræðst af því hvort fjármögnun innviðir og stjórnsýsla nái að fylgja eftir þeim metnaðarfullu markmiðum sem sett hafa verið.