Arnþrúður Karlsdóttir og Pétur Gunnlaugsson, ræddu við Harald Ólafsson, formann Heimssýnar og prófessor í veðurfræði í síðdegisútvarpinu um þann fjárhagslega ávinning sem Ísland gæti haft af aðild að Evrópusambandinu. Haraldur sagði fullyrðingar um að sambandið myndi fjármagna vegi, brýr, sjúkrahús og aðrar framkvæmdir á Íslandi gefa ranga mynd. Ísland yrði meðal efnameiri aðildarríkja og myndi að hans sögn greiða mun meira í sjóði sambandsins en það fengi til baka í styrkjum. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Undanþágur ekki ávinningur
Pétur spurði Harald hver ávinningurinn af aðild Íslands að Evrópusambandinu gæti verið. Haraldur sagði umræðuna að undanförnu einkum hafa snúist um möguleikann á að fá undanþágur frá tilteknum reglum og valdaframsali.
Það væri þó ekki ávinningur af aðild heldur í besta falli varnarstaða þar sem reynt væri að halda eftir hluta þeirra réttinda sem Ísland hefði þegar. Ekki væri hægt að lýsa því sem ávinningi að fá undanþágu frá því að framselja vald sem landið færi nú sjálft með.
Hann sagði umræðuna því hafa færst yfir í fullyrðingar um fjárhagslegan stuðning frá Evrópusambandinu. Þar væri meðal annars rætt um að sambandið gæti fjármagnað stórar framkvæmdir á Íslandi.
Sjóðirnir ætlaðir fátækari ríkjum
Rætt var um ummæli utanríkisráðherra um að Ísland gæti fengið stuðning við samgöngur og aðra uppbyggingu með aðild. Í opinberri umræðu hefði einnig verið rætt um fjármögnun vegagerðar, brúa og sjúkrahúsbygginga.
Haraldur sagði slík loforð ekki taka mið af því hvernig sjóðir Evrópusambandsins væru uppbyggðir. Samheldni- og uppbyggingarsjóðum sambandsins væri fyrst og fremst ætlað að draga úr efnahagslegum mun milli ríkja og styrkja fátækari svæði í Suður- og Austur-Evrópu.
Ísland í hópi ríku þjóðanna
Ísland yrði ekki í hópi þeirra ríkja sem sjóðunum væri einkum ætlað að styðja. Landið væri eitt af efnameiri ríkjum Evrópu og yrði því frekar greiðandi en stór styrkþegi.
Þær fjárhæðir sem Ísland gæti fengið úr einstökum sjóðum yrðu að hans sögn aðeins lítið brot af þeim framlögum sem landið þyrfti að greiða til Evrópusambandsins. Því væri rangt að tala um styrkina án þess að gera jafnframt grein fyrir kostnaðinum.
Styrkir tengdir aðlögunarferlinu
Pétur spurði hvort styrkir frá Evrópusambandinu færu að berast þegar aðildarferlið hæfist að nýju. Hann benti á að ekki hefði fengist skýrt svar við þeirri spurningu.
Arnþrúður rifjaði upp að Jón Bjarnason fyrrverandi ráðherra hefði sagt styrki hafa komið til Íslands í tengslum við fyrra aðildarferlið. Haraldur sagði hætt við að nýtt ferli yrði notað til að dæla fjármagni í verkefni sem tengdust aðlögun Íslands að sambandinu.
Þegar umsóknin var send árið 2009 hefðu fjármunir farið að streyma til ýmissa verkefna. Slíkt fé væri þó ekki hlutlaus ávinningur enda væri því ætlað að greiða fyrir breytingar og undirbúning sem miðaði að aðild.
Kostnaður nemi hundruðum milljarða
Haraldur sagði mat á kostnaði Íslands við aðild hafa hækkað verulega eftir því sem fleiri útgjaldaliðir væru teknir með. Í upphafi hefði verið rætt um nokkra milljarða en nú næmu áætlaðar fjárhæðir hundruðum milljarða króna.
Þar kæmu saman bein framlög í sameiginlega sjóði, kostnaður vegna einstakra verkefna og tollar á vörur sem fluttar væru til Íslands. Einnig þyrfti að horfa til mikilla skulda stórra aðildarríkja á borð við Frakkland, Ítalíu og Spán auk aukinna útgjalda sambandsins til varnarmála.
Fátæku ríkin vilja ganga í Evrópusambandið
Mörg fátæk ríki vildu jafnframt ganga í Evrópusambandið og myndu þurfa verulegan fjárhagslegan stuðning. Haraldur sagði Ísland því geta tekið á sig vaxandi greiðslubyrði á sama tíma og efnahagshorfur innan sambandsins væru slæmar.
Pétur spurði einnig um áhrif aðildar á verkalýðsmál. Haraldur benti á að formenn Eflingar og VR hefðu lýst andstöðu við aðild og varað við áhrifum hennar á stöðu verkalýðshreyfingarinnar. Þátttaka í verkalýðsfélögum væri mun meiri á Íslandi en víða innan Evrópusambandsins og kjör íslensks launafólks almennt betri.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.