
Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við dr. Guðrúnu Nordal, prófessor í íslensku við Háskóla Íslands og forstöðumann Stofnunar Árna Magnússonar í íslenskum fræðum, í síðdegisútvarpinu á Útvarpi Sögu, um framtíð íslenskrar tungu á degi íslenskrar tungu. Guðrún sagði stöðu íslenskunnar sterka að mörgu leyti en varaði við þeim áskorunum sem fylgdu hraðri þróun gervigreindar og auknum áhrifum ensku. Hún sagði nauðsynlegt að tryggja íslenskunni sess í stafrænum kerfum alþjóðlegra tæknifyrirtækja. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Apple hvatt til að taka upp íslensku
Guðrún sagði íslenskuna standa frammi fyrir miklum breytingum þar sem gervigreind og önnur stafræn tækni byggðu að verulegu leyti á ensku. Mikilvægt væri að tryggja að íslenskan yrði hluti af þessari þróun í stað þess að sitja eftir.
Hún greindi frá því að íslensk stjórnvöld beindu nú sérstaklega tilmælum til Apple um að bæta íslensku við kerfi fyrirtækisins. Íslenskan hefði þegar náð fótfestu í ýmsum öðrum tæknikerfum, meðal annars ChatGPT en enn væri mikið verk óunnið.
Guðrún sagði umfangsmikla vinnu við íslenska máltækni á undanförnum árum hafa skapað mikilvægan grunn fyrir áframhaldandi þróun.
Enskan sækir fram á vinnustöðum og í skólum
Arnþrúður vakti athygli á aukinni notkun ensku í íslensku samfélagi. Hún nefndi vinnustaði þar sem samskipti færu fram á ensku og kennslu þar sem enska væri notuð í stað íslensku.
Guðrún sagði þetta tengjast sömu alþjóðlegu þróun og áhrifum stafrænnar tækni. Íslenskan væri þó ekki eina tungumálið sem stæði frammi fyrir þessum áskorunum. Norðurlandaþjóðirnar og Eystrasaltsríkin hefðu einnig áhyggjur af stöðu sinna tungumála.
Hún greindi frá samstarfi þessara ríkja um að styrkja tungumálin í nýju stafrænu umhverfi. Þótt íslenskan væri töluð af um 400.000 manns væru áskoranirnar einnig miklar hjá þjóðum með milljónir málhafa.
Börnin sérstaklega viðkvæm fyrir enskum áhrifum
Guðrún lagði áherslu á að börn væru sérstaklega útsett fyrir áhrifum ensku þar sem stór hluti stafræns afþreyingarefnis væri á því tungumáli.
Hún sagði nauðsynlegt að auka framboð á íslensku efni fyrir börn, allt frá fyrstu máltöku til skólagöngu. Þar skiptu barnabækur, skólabókasöfn og fjölbreytt lesefni miklu máli.
Arnþrúður spurði hvernig hægt væri að tryggja að börn héldu áfram að nota ríkulegt íslenskt mál þegar stór hluti afþreyingar þeirra færi fram á öðrum tungumálum.
Guðrún sagði ekki hægt að stöðva alþjóðlega tækniþróun en hægt væri að nýta hana til að auka aðgengi að íslensku efni. Sjálfvirkar þýðingar og ný máltæknikerfi gæfu nú möguleika sem ekki hefðu verið fyrir hendi áður.
Fjármögnun máltækninnar ræður miklu um framhaldið
Arnþrúður spurði um árangur aðgerðaáætlunar stjórnvalda um íslenska tungu fyrir árin 2024–2026.
Guðrún sagði stór skref hafa verið stigin í íslenskri máltækni á síðustu 7 árum. Staðan væri mun betri en menn hefðu gert ráð fyrir árið 2018 þegar umfangsmikil uppbygging hófst.
Hún sagði verkefninu þó hvergi nærri lokið. Áfram þyrfti fjármagn til að þróa íslensk málgögn, styrkja tungumálið í gervigreind og tryggja að íslenskan væri aðgengileg í nýjum tæknikerfum.
Guðrún benti á að næstu fjárlög og fjármögnun gervigreindaráætlunar stjórnvalda myndu skipta miklu fyrir framhaldið.
Hún lýsti bjartsýni á framtíð íslenskunnar og sagði víðtæka samstöðu ríkja á milli og innanlands um mikilvægi tungumálsins vera styrkleika í þessari vinnu.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.
