Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Kristinn Sigurjónsson, rafmagns- og efnaverkfræðing í síðdegisútvarpinu í dag um þróun raforkuverðs á Íslandi. Í viðtalinu sagði Kristinn meðal annars að verðhækkanir á raforku undanfarinna ára ættu sér ekki stoð í raunverulegum framleiðslukostnaði heldur væru fyrst og fremst afleiðing pólitískra ákvarðana, breytinga á skipulagi raforkumarkaðarins og aukinnar tekjuöflunar orkufyrirtækja. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Virkjanirnar löngu greiddar upp
Arnþrúður spurði hvers vegna rafmagn væri orðið svo dýrt á Íslandi þrátt fyrir að landið framleiddi orkuna sjálft. Aðspurður um það segir Kristinn að íslenska raforkukerfið sé frábrugðið flestum öðrum þar sem meginhluti kostnaðar falli til þegar virkjanir, stíflur, jarðgöng og flutningskerfi séu byggð. Þegar þeim framkvæmdum sé lokið sé rekstrarkostnaður hins vegar tiltölulega lítill.
Hann bendir á að virkjanir á borð við Búrfellsvirkjun hafi fyrir löngu greitt sig upp og telur því að lítið sé sem réttlæti þær miklu verðhækkanir sem heimili og fyrirtæki hafi orðið fyrir á síðustu árum. Að hans mati sé óeðlilegt að raforka frá löngu afskrifuðum virkjunum sé verðlögð með sambærilegum hætti og orka sem framleidd sé með eldsneyti þar sem hráefniskostnaður væri mun þyngri.
Rafvæðing er hluti að innviðauppbyggingu en ekki markaðsvara
Þegar Arnþrúður beindi umræðunni að markaðsvæðingu raforkunnar og spurði hvort rétt væri að flokka rafvæðingu sem innviðauppbyggingu svarar Kristinn því til að rafmagn sé grunnþjónusta en ekki hefðbundin markaðsvara. Hann segir neytendur ekki geta brugðist við verðhækkunum með því að kaupa einfaldlega minna af rafmagni, líkt og hægt sé með aðrar neysluvörur, þar sem raforka sé forsenda daglegs lífs og atvinnustarfsemi. Rafvæðing sé hluti af innviðauppbyggingu.,,
Af þeirri ástæðu telur hann að hefðbundin markaðslögmál eigi illa við um raforku og verðlagning hennar eigi, fyrst og fremst, að byggjast á raunverulegum kostnaði við framleiðslu og dreifingu.
Orkupakki 2 breytti skipulagi raforkukerfisins
Arnþrúður vék að því hvaða áhrif breytingar á skipulagi orkufyrirtækja hefðu haft. Kristinn sagði að með innleiðingu orkupakka 2 hafi framleiðsla raforku og dreifing hennar verið aðgreind í sjálfstæð fyrirtæki. Hann nefnir meðal annars Hitaveitu Suðurnesja, RARIK og fleiri orkufyrirtæki sem dæmi um þá þróun.
Að hans mati hefur þetta leitt til þess að neytendur geti valið frá hverjum þeir kaupa raforkuna en hafi ekkert val um dreifiveituna sem flytur hana til þeirra. Þar sem dreifikerfin starfi í raun í einokun telji hann að svigrúm skapist til hækkunar gjaldskráa án þess að neytendur geti leitað annað.
Stjórnir orkufyrirtækja ákveða gjaldskrárnar
Arnþrúður spurði hver tæki ákvörðum um gjaldskrár orkufyrirtækja, arðgreiðslur og eftirlit. Kristinn sagði að stjórnir fyrirtækjanna taki ákvarðanir um gjaldskrár og bendir á að þegar um opinber orkufyrirtæki sé að ræða séu stjórnirnar pólitískt skipaðar. Kom fram að þetta opnaði þann möguleika að eigendur krefjust hærri arðgreiðslna en nauðsynlegt væri á kostnað neytenda.
Hann telur jafnframt að skoða þurfi hvort auknar arðgreiðslur til eigenda hafi haft áhrif á verðlagningu raforku og dreifingar. Þá segir hann aðspurður að Orkustofnun hafi mikilvægu eftirlitshlutverki að gegna gagnvart dreifiveitum sem starfi í einokun en telur að ástæða sé til að fara mun ítarlegar yfir kostnaðaruppbyggingu fyrirtækjanna og forsendur þeirra verðhækkana sem orðið hafa á undanförnum árum.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.