Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Ragnar Árnason, hagfræðing og prófessor emeritus í síðdegisútvarpinu um íslensku krónuna og hvort hún væri sjálf orsök verðbólgu og hárra vaxta. Ragnar sagði gjaldmiðilinn sjálfan ekki valda verðbólgu heldur skipti mestu hvernig peningamálum og efnahagsmálum væri stjórnað. Hann sagði sjálfstæða krónu hafa skipt sköpum fyrir Ísland eftir fjármálahrunið 2008 og gert þjóðinni kleift að vinna sig mun hraðar út úr áfallinu en ella. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Ísland og Grikkland fóru ólíkar leiðir
Ragnar bar viðbrögð Íslands eftir fjármálahrunið saman við stöðu Grikklands sem var með evru. Hann sagði Grikki ekki hafa haft sama svigrúm til að bregðast við áfallinu og Íslendingar, vegna þess að þeir réðu ekki yfir eigin gjaldmiðli og peningastjórn.
Ísland hefði hins vegar náð sér tiltölulega hratt og Ragnar sagði efnahagsbatann hafa orðið mun hraðari en í Grikklandi. Að hans mati hefði Ísland ekki getað brugðist jafn hratt við án krónunnar.
Séríslensk áföll kalla á sveigjanleika
Ragnar sagði mikilvægi eigin gjaldmiðils ekki eingöngu koma í ljós þegar alþjóðleg áföll á borð við fjármálakreppur eða COVID riðu yfir. Ísland væri sérstaklega útsett fyrir áföllum vegna smæðar hagkerfisins og mikillar dependence á náttúruauðlindum.
Ragnar nefndi hrun fiskistofna, verðbreytingar á sjávarafurðum og náttúruhamfarir sem dæmi. Grindavík væri nýlegt dæmi um stórt efnahagslegt áfall miðað við stærð íslenska hagkerfisins. Við slíkar aðstæður skipti máli að geta beitt eigin peninga- og fjármálastjórn.
Peningastjórn ESB miðast ekki sérstaklega við Ísland
Arnþrúður spurði hvort krónan væri ekki einmitt mikilvægt jöfnunartæki þegar ólík áhrif kæmu fram í hagkerfinu. Ragnar tók undir það og sagði Ísland missa þetta svigrúm með evrunni.
Peningastefna evrópska Seðlabankans miðaðist við aðstæður á evrusvæðinu en ekki séríslenskar aðstæður. Ef þær færu ekki saman gæti Ísland bæði orðið fyrir sérstöku efnahagsáfalli og setið uppi með peningastefnu sem hentaði illa viðbrögðum við því.
Segir krónuna ekki veikari en evruna
Ragnar hafnaði því að íslenska krónan væri í eðli sínu ónýtur eða óvenju veikur gjaldmiðill. Hann sagði hagtölur sýna að frá árinu 2000 hefði styrkur krónunnar gagnvart öðrum gjaldmiðlum verið svipaður og hjá evrunni þótt sveiflurnar hefðu verið meiri, sérstaklega í fjármálahruninu.
Hann sagði því erfitt að halda því fram að krónan væri lélegur gjaldmiðill á þessum mælikvarða án þess að sambærileg gagnrýni ætti einnig við um evruna.
Ósammála síðustu vaxtahækkun
Þá ræddu Arnþrúður og Ragnar nýlega stýrivaxtahækkun Seðlabankans. Ragnar sagðist ekki sammála hækkuninni og taldi hana ekki heppilega fyrir íslenskt samfélag og efnahagslíf.
Hann útskýrði þó rök peningastefnunnar. Vaxtahækkanir hækkuðu kostnað heimila og fyrirtækja fyrst en þegar fram liðu stundir drægju þær úr umsvifum og eftirspurn og ættu þannig að vinna gegn verðbólguþrýstingi.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.