Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Sigmund Davíð Gunnlaugsson, formann Miðflokksins og fyrrverandi forsætisráðherra í síðdegisútvarpinu, um innihald svokallaðrar AMMR-reglugerðar sem er ein af meginstoðum hælisleitendapakka Evrópusambandsins. Í umræðunni kom fram að samkvæmt mati hans geti reglugerðin lagt á ríki skyldur til að taka við hælisleitendum eða sæta öðrum úrræðum ef þau hafna, sérstaklega þegar neyðarástand er skilgreint innan kerfisins. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Neyðarástand virkjað með mati stjórnvalda
Í viðtalinu var farið ítarlega yfir hvernig neyðarákvæði AMMR-reglugerðarinnar virka. Sigmundur sagði að ríki sem standa frammi fyrir miklum fjölda hælisleitenda geti lýst yfir neyðarástandi sem virki sem kveikja að frekari aðgerðum innan kerfisins. Hann benti á að slíkt mat sé ekki bundið við fastar tölulegar viðmiðanir heldur geti verið háð mati stjórnvalda í viðkomandi landi. Þegar neyðarástand er virkjað geti það kallað á viðbrögð annarra ríkja sem þurfa að taka þátt í lausninni.
Skyldur færast yfir á önnur ríki
Samkvæmt því sem fram kom í viðtalinu felst eitt af lykilatriðum reglugerðarinnar í því að ríki sem verða fyrir miklu álagi geti krafist þess að önnur ríki taki við hluta hælisleitenda. Þetta er hluti af svokallaðri dreifingu byrða sem Evrópusambandið hefur þróað. Sigmundur sagði að þetta gæti þýtt að Ísland, ef það tengist kerfinu, verði skuldbundið til að taka við fólki sem hefur komið til annarra landa innan Evrópu.
Greiðslur ekki lausn heldur hluti kerfisins
Þótt rætt sé um að ríki geti greitt í stað þess að taka við hælisleitendum, taldi Sigmundur að slíkt breyti ekki grundvallareðli kerfisins. Hann benti á að greiðslur séu aðeins annar þáttur í sama fyrirkomulagi og ríki séu engu að síður bundin af reglum þess. Þetta þýði að valkostir ríkja séu í raun takmarkaðir þegar þau hafa tengst kerfinu.
Ágreiningur innan Evrópu um reglurnar
Í umræðunni kom einnig fram að AMMR-reglugerðin hafi mætt andstöðu innan Evrópusambandsins sjálfs. Sum ríki hafi hafnað því að taka þátt í móttöku hælisleitenda, á meðan önnur, sérstaklega þau sem eru við ytri landamæri, þrýsta á um aukna samábyrgð. Sigmundur benti á að þessi ágreiningur sýni að reglugerðin sé umdeild og framkvæmd hennar sé ekki óumdeild jafnvel innan sambandsins.
Hluti af kerfi sem þróast áfram
Sigmundur lagði áherslu á að AMMR sé ekki endapunktur heldur hluti af kerfi sem getur tekið breytingum. Reglur geti þróast áfram og skuldbindingar ríkja aukist með tímanum eftir ákvörðunum innan Evrópusambandsins. Því skipti máli að meta ekki aðeins núverandi efni reglugerðarinnar heldur einnig hvaða áhrif hún geti haft þegar hún verður hluti af stærra og síbreytilegu regluverki.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.