Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Guðmund Ólafsson, hagfræðing í síðdegisútvarpinu í dag, á Útvarpi Sögu um fjárhagsstöðu Reykjavíkurborgar og uppsagnir borgarstarfsmanna. Arnþrúður hafði farið yfir ársreikninga borgarinnar frá árinu 2014 og sagði lántökur á tímabilinu nema að núvirði 138,6 milljörðum króna á verðlagi frá september 2026. Hún dró í efa að almenningur hefði fengið rétta mynd af skuldasöfnuninni undir stjórn Dags B. Eggertssonar, fyrrverandi borgarstjóra. Guðmundur varaði við því að fjárhagsvandinn yrði leystur með auknum álögum á aldraða, öryrkja og fatlað fólk. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Lántökurnar hafa hlaðist upp frá árinu 2014
Samkvæmt yfirferð Arnþrúðar á ársreikningum Reykjavíkurborgar hefðu lántökur verið verulegar á vegum Reykjavíkurborgar frá árinu 2014, þegar Dagur B. Eggertsson var borgarstjóri. Fjárhæðin hefði síðan verið komin í 138,6 milljarða á núvirði í september s.l.
Borgarbúum hefði ítrekað verið sagt að rekstur Reykjavíkurborgar skilaði hagnaði á sama tíma og lántökur og fjárhagslegar skuldbindingar héldu áfram að aukast.
Borgarstjórn verður að segja upp fólki til að ná niður skuldasöfnun
Dagur hefði stýrt borginni um árabil en sæti nú á Alþingi sem varaformaður fjárlaganefndar. Arnþrúður spurði hvernig staðið hefði verið að fjármálastjórninni og hvers vegna umfang skuldasöfnunarinnar hefði ekki verið gert skýrara fyrir Reykvíkingum. Núverandi borgarstjórn stæði frammi fyrir því að greiða þetta niður að laga reksturinn og það þýddi uppsagnir á starfsmönnum.
Guðmundur benti á að ekki væri hægt að halda opinberum rekstri gangandi til lengdar með sífelldum lántökum án þess að tryggja nægar tekjur á móti.
Uppsagnir bitna á starfsfólki borgarinnar
Uppsagnir hjá Reykjavíkurborg voru meðal þeirra aðgerða sem gripið hafði verið til vegna fjárhagsstöðunnar. Arnþrúður benti á að starfsmenn væru að missa atvinnuna þrátt fyrir að hafa ekki tekið ákvarðanirnar sem leiddu til skuldasöfnunarinnar. Afleiðingarnar væru alvarlegar fyrir þá einstaklinga og fjölskyldur sem misstu tekjur sínar.
Hún spurði jafnframt hvers vegna stjórnendur borgarinnar hefðu ekki brugðist fyrr við þróuninni. Í venjulegum fyrirtækjarekstri væri ekki hægt að halda fjölda starfsmanna á launaskrá ef tekjur stæðu ekki undir rekstrinum.
Guðmundur varaði hins vegar við skyndilausnum og benti á að rekstur stórra opinberra stofnana væri til langs tíma. Fjárhagsvandinn yrði ekki leystur með því einu að skera niður eða velta kostnaðinum yfir á þá sem hefðu minnst milli handanna.
Máltíð hækkar úr 1.100 í 1.900 krónur
Guðmundur nefndi hækkun á verði máltíða sem dæmi um hvernig auknar álögur kæmu niður á almenningi. Á matsölustað sem hann hefði sjálfur sótt hefði máltíð kostað 1.100 krónur fyrir ári en verðið síðan hækkað í 1.900 krónur. Hækkunin næmi um 70%.
Honum þótti sérstakt að stjórnmálamenn sem annars töluðu fyrir hóflegum verðhækkunum létu þjónustugjöld hækka svo mikið þegar þeir kæmust sjálfir til valda.
Þetta kæmi sérstaklega illa við aldraða, öryrkja og fatlað fólk sem hefði takmarkað svigrúm til að mæta auknum útgjöldum.
Kjörnir fulltrúar bera ábyrgðina
Guðmundur benti á að fjölmiðlar hefðu ekki fylgst nægilega vel með fjárhagsstöðu Reykjavíkurborgar og upplýst almenning um þróun skuldanna.
Arnþrúður tók hins vegar fram að það væru ekki fjölmiðlarnir sem hefðu tekið lánin. Ábyrgðin lægi hjá kjörnum fulltrúum sem hefðu tekið ákvarðanir um rekstur borgarinnar og samþykkt fjárhagslegar skuldbindingar. Hún gerði einnig athugasemdir við að fjármunum hefði verið varið í verkefni sem hún taldi ekki eiga að ganga fyrir nauðsynlegum innviðum og grunnþjónustu. Braggamálið fræga væri gott dæmi um rangar ákvarðanir.
Guðmundur rakti skuldavandann meðal annars til þeirrar stefnu að fjármagna opinbera þjónustu með lánum í stað þess að afla nægilegra tekna.
Ný borgarstjórn stæði nú frammi fyrir erfiðum ákvörðunum eftir langvarandi skuldasöfnun. Nauðsynlegt væri að koma fjármálunum í viðunandi horf en jafnframt yrði að horfast í augu við þær afleiðingar sem uppsagnir og hækkuð þjónustugjöld hefðu fyrir borgarbúa.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.