Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Ragnar Árnason, hagfræðing og prófessor emeritus í síðdegisútvarpinu í dag,um evruna og þau áhrif sem upptaka hennar gæti haft á íslenskt efnahagslíf. Ragnar sagði Ísland þurfa að ná niður verðbólgu og vöxtum og uppfylla önnur Maastricht-skilyrði áður en evruupptaka gæti komið til greina. Stór hluti þess efnahagsvanda sem evrunni væri ætlað að leysa þyrfti því þegar að vera leystur, áður en Ísland gæti tekið hana upp. Hann sagði jafnframt að evran tryggði hvorki lága verðbólgu né að efnahagsleg áföll hyrfu. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Ísland þarf að uppfylla Maastricht-skilyrðin
Ragnar sagði evruupptöku ekki fylgja sjálfkrafa í kjölfar ESB-aðildar. Ísland þyrfti fyrst að uppfylla Maastricht-skilyrðin sem meðal annars lúta að verðbólgu, vöxtum, ríkisfjármálum og stöðugleika gengis.
Hann benti á ákveðna þversögn í umræðunni. Ef Ísland hefði náð verðbólgu og vöxtum niður á það stig sem þyrfti til að taka upp evru væri þegar búið að leysa verulegan hluta þess vanda sem evran ætti samkvæmt málflutningi stuðningsmanna hennar að leysa.
Evran tryggir ekki lága verðbólgu
Ragnar sagði reynslu evruríkjanna sýna að sameiginlegur gjaldmiðill tryggði ekki að verðbólga væri alls staðar lág. Verðbólga hefði verið mjög mismunandi milli ríkja innan ESB og í sumum þeirra farið yfir 20% á árunum 2022 og 2023.
Hann taldi því varasamt að gefa í skyn að upptaka evru leiddi sjálfkrafa til varanlega lágrar verðbólgu á Íslandi. Efnahagsstjórnin innanlands skipti áfram grundvallarmáli.
Aðlögunin gæti komið fram í atvinnuleysi
Arnþrúður spurði hvað gerðist ef Ísland tæki upp evru en héldi áfram með sambærilega launaþróun, ríkisfjármál og aðrar innlendar aðstæður og áður. Ragnar sagði efnahagsvandann ekki hverfa við það eitt að skipta um gjaldmiðil.
Ef kostnaður íslenskra fyrirtækja hækkaði umfram samkeppnislöndin væri ekki lengur hægt að bregðast við með breytingum á gengi krónunnar. Samkeppnisstaða útflutningsgreina gæti þá versnað og aðlögunin komið fram með samdrætti og auknu atvinnuleysi. Ragnar nefndi sjávarútveg, ferðaþjónustu og stóriðju í því samhengi.
Hann setti málið meðal annars í samhengi við hvort menn væru tilbúnir að ná verðbólgu úr 5–6% niður í 2–3% ef atvinnuleysi færi á sama tíma úr um 4% í 10% og þjóðartekjur drægjust saman. Ragnar vísaði til atvinnuleysis í ríkjum á borð við Spán, Portúgal og Ítalíu og sagði mikið atvinnuleysi hafa alvarlegar félagslegar afleiðingar.
Sjálfstæð peningastjórn færist úr landi til Evrópu
Evruupptaka þýddi jafnframt að Ísland hefði ekki lengur sjálfstæða peningastjórn. Ákvarðanir um peningamál yrðu teknar innan Evrópska seðlabankans með hliðsjón af aðstæðum á evrusvæðinu í heild en ekki sérstaklega íslenskum aðstæðum.
Ragnar benti á að nokkur ESB-ríki hefðu haldið eigin gjaldmiðlum og nefndi meðal annars Svíþjóð, Danmörku, Pólland og Tékkland. Hann tengdi það við vilja ríkja til að halda stjórn á eigin peningamálum.
Evran ekki eini möguleikinn
Ragnar sagði jafnframt að þótt Íslendingar ákvæðu einhvern tíma að hætta með krónuna væri ekki sjálfgefið að evran yrði fyrir valinu. Aðrir kostir væru til og nefndi hann meðal annars dollar, svissneskan franka og myntráð.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.