Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Eyjólf Ármannsson, innviðaráðherra og þingmann Flokks fólksins í síðdegisútvarpinu um áhrif Íslands á ákvarðanatöku innan Evrópusambandsins ef landið gengi í ESB. Arnþrúður fór yfir breytingarnar sem urðu með Lissabon-sáttmálanum og benti á að aukinn meirihluti hefði leyst einróma samþykki af hólmi í fleiri málaflokkum. Arnþrúður spurði hvaða raunverulegu áhrif Ísland hefði sem um 400.000 manna þjóð þótt landið fengi „sæti við borðið“. Eyjólfur sagði aðild veita Íslandi beina aðkomu að ákvarðanatöku ESB en landið gæti orðið undir þegar ákvarðanir væru teknar með auknum meirihluta. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Íbúafjöldinn skiptir máli við ákvarðanatöku
Arnþrúður rakti hvernig Lissabon-sáttmálinn hefði breytt ákvarðanatöku innan Evrópusambandsins. Í fleiri málum væri ekki lengur krafist samþykkis allra aðildarríkja heldur væri hægt að taka ákvarðanir með auknum meirihluta.
Við slíkar ákvarðanir skipti bæði fjöldi ríkja og íbúafjöldi þeirra máli. Arnþrúður spurði hvaða áhrif Ísland hefði við þær aðstæður enda yrði landið eitt af fámennustu ríkjum ESB.
Eyjólfur svaraði að með aðild fengi Ísland aðkomu að ákvörðunum sem landið hefði ekki í dag. Íslenskir fulltrúar tækju þátt í starfi stofnana ESB og landið fengi 6 fulltrúa af 726 á Evrópuþinginu. Hann tók jafnframt undir að Ísland gæti orðið undir í málum sem afgreidd væru með auknum meirihluta.
„Sæti við borðið“ tryggir ekki neitunarvald
Arnþrúður sagði mikilvægt að hafa þetta í huga þegar því væri haldið fram að með aðild fengi Ísland „sæti við borðið“. Að fá sæti og taka þátt í ákvörðunum væri ekki það sama og að hafa neitunarvald eða geta tryggt að niðurstaðan yrði í samræmi við íslenska hagsmuni.
Eyjólfur gerði þar greinarmun á núverandi stöðu Íslands og þeirri stöðu sem fylgdi aðild. Ísland fengi beina aðkomu að mótun og afgreiðslu mála innan sambandsins en yrði um leið bundið af niðurstöðum sameiginlegrar ákvarðanatöku.
Ísland gæti því haft áhrif á mál án þess að geta eitt og sér, komið í veg fyrir niðurstöðu sem meirihluti aðildarríkjanna stæði að.
ESB hefur breyst með nýjum sáttmálum
Arnþrúður lagði áherslu á að taka yrði mið af þeim breytingum sem orðið hefðu á Evrópusambandinu þegar möguleg aðild Íslands væri metin. Lissabon-sáttmálinn hefði aukið vægi meirihlutaákvarðana og sambandið þróast frá fyrra fyrirkomulagi.
Eyjólfur tók undir það og meta þyrfti aðild út frá því hvernig Evrópusambandið starfaði nú. Ísland fengi með aðild meiri beina aðkomu að ákvarðanatöku en samkvæmt EES-samningnum en sú aðkoma færi fram innan kerfis þar sem landið hefði ekki neitunarvald í öllum málum.
Arnþrúður benti á að þar lægi mikilvægur munur á því að sitja við borðið og ráða niðurstöðunni. Ísland fengi rödd innan sambandsins en gæti eftir sem áður þurft að lúta ákvörðunum sem það væri ósammála.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.