Hjördís Vilhjálmsdóttir ræddi við Sigríði Kristjánsdóttur, skipulagsfræðing í þætti sínum á Útvarpi Sögu, um hvernig kaup og endursala lóða geti hækkað lóðaverð og skapað þrýsting á aukið byggingarmagn. Sigríður segir afleiðinguna geta orðið þá að forsendur deiliskipulags um fjölda íbúa, bíla, barna og innviði standist ekki lengur. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Aldargömul lýsing á lóðabraski
Hjördís las upp úr bókinni Skipulag bæja eftir Guðmund Hannesson, lækni sem kom fyrst út fyrir um 110 árum. Sigríður hafði frumkvæði að endurútgáfu bókarinnar árið 2017 og skrifaði formála hennar.
Í kaflanum sem Hjördís las lýsti Guðmundur því hvernig lóðir væru keyptar dýru verði í þeirri von að leyfi fengist fyrir stærri og hærri byggingum en áður hefðu staðið þar. Hátt kaupverð væri síðan notað til að réttlæta aukið byggingarmagn. Þegar leyfið fengist hækkaði verð viðkomandi lóðar og jafnframt verð nærliggjandi lóða þar sem búast mætti við sambærilegum byggingarheimildum.
Guðmundur varaði einnig í bókinni við kaupum og endursölu húsa og lóða í hagnaðarskyni. Hjördís benti á að lýsingin gæti allt eins átt við um nútímann þótt hún hefði verið skrifuð fyrir meira en öld.
Sigríður tók undir það og sagði efnið eiga jafn vel við í dag. Nú væri slíkt einfaldlega kallað lóðabrask.
Lóðir ganga kaupum og sölum
Sigríður sagði fyrirkomulag lóðamála vera mismunandi eftir sveitarfélögum. Sums staðar greiddu lóðarhafar fyrst og fremst gjöld vegna gatna, veitna og tenginga við innviði en lóðin sjálf væri leigð til langs tíma.
Í Reykjavík hefði hins vegar verið farið að selja lóðir á markaðsverði. Hún nefndi Úlfarsárdal sem dæmi um svæði þar sem úthlutun lóða hefði verið fylgt eftir með kaupum og endursölu. Við hver eigendaskipti gæti verðið hækkað þar til kaupandinn hefði lagt svo mikið í lóðina að hann þyrfti meira byggingarmagn til að ná arðsemi.
Þá beindist þrýstingurinn að stjórnmálamönnum um heimildir fyrir fleiri hæðum eða stærri byggingum.
Forsendur hverfisins bresta
Við gerð deiliskipulags er meðal annars reiknað með ákveðnum fjölda íbúa, bifreiða og barna. Út frá því er þörfin fyrir götur, bílastæði, skóla, leikskóla og aðra innviði metin.
Sigríður útskýrði að þegar einum lóðarhafa væri heimilað að byggja meira gæti sá næsti farið fram á sömu breytingu. Þannig ykist byggingarmagnið smám saman án þess að upphaflegir útreikningar hverfisins fylgdu þróuninni.
Niðurstaðan væri sú að forsendurnar sem skipulagið byggðist á færu úr skorðum. Íbúum, bílum og börnum fjölgaði umfram það sem innviðir svæðisins hefðu verið hannaðir fyrir. Vandinn væri þó ekki óhjákvæmilegur heldur réðist af reglum sveitarfélaganna um lóðaúthlutun og því hvort staðið væri við upphaflegt skipulag.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.