Arnþrúður Karlsdóttir og Pétur Gunnlaugsson, ræddu við Harald Ólafsson, formann Heimssýnar og prófessor í veðurfræði í síðdegisútvarpinu í dag, um fullyrðingar um að matarverð og vextir lækkuðu með aðild Íslands að Evrópusambandinu. Haraldur sagði þær ekki hafa staðist nánari skoðun og umræðan um þessi atriði hefði því að mestu gufað upp. Hvorki matarverð né vextir væru atriði sem hægt væri að semja um í aðildarviðræðum. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Mismunurinn reyndist 65 krónur
Haraldur sagði talsmenn ESB-aðildar hafa lagt mikla áherslu á að matvæli yrðu ódýrari ef Ísland gengi í Evrópusambandið. Í umræðunni hefði meðal annars verið birtur samanburður á verði kjúklingaréttar sem átti að vera um 1.000 krónum ódýrari innan Evrópusambandsins.
Þegar tölurnar voru skoðaðar nánar hefði verðmunurinn hins vegar reynst aðeins um 65 krónur. Að hans sögn hefði dæmið því ekki stutt þær fullyrðingar sem því var ætlað að sýna fram á.
Stærsti hluti hærra matarverðs á Íslandi skýrðist af hærri launum, flutningskostnaði og óhagkvæmni sem fylgdi litlum markaði. Verndartollar á kjöt og mjólkurvörur hefðu einnig áhrif en ekki þyrfti ESB-aðild til að breyta þeim. Íslensk stjórnvöld gætu ákveðið að lækka eða afnema tollana án þess að ganga í Evrópusambandið.
Verður íslenskur landbúnaður lagður niður
Pétur spurði hvort hugmyndin um ódýrari matvæli byggðist þá í raun á því að flytja inn mun ódýrari landbúnaðarvörur frá Evrópu og ryðja íslenskum landbúnaði úr vegi.
Haraldur taldi engan pólitískan vilja vera til þess að útrýma íslenskum landbúnaði. Þar kæmu til heilbrigðis-, menningar- og öryggissjónarmið. Ef tollverndin yrði afnumin þyrfti líklega að styðja íslenska bændur með öðrum hætti. Kostnaðurinn færðist þá frá neytendum í verslunum yfir á skattgreiðendur en hyrfi ekki.
Launamunurinn gleymist
Arnþrúður vakti athygli á því að laun væru almennt mun lægri í mörgum ríkjum Evrópusambandsins en á Íslandi. Hún sagði samanburð á verði milli landa oft gerðan án þess að sá munur væri tekinn með í reikninginn.
Haraldur tók dæmi af störfum í Grikklandi þar sem mánaðarlaun gætu verið á bilinu 700 til 1.000 evrur. Stór hluti launafólks í Evrópusambandinu byggi við mun lægri laun en tíðkuðust á Íslandi. Verðsamanburður einn og sér segði því ekki alla söguna um kaupmátt eða lífskjör.
Vextir ekki samningsatriði í ESB – samningi
Svipuð þróun hefði orðið í umræðunni um vexti. Haraldur sagði ekkert ákvæði um vaxtastig verða samið um í aðildarsamningi við Evrópusambandið. Vextir væru mismunandi eftir ríkjum og réðust meðal annars af efnahagsástandi og áhættu á hverjum stað. Skýrsla um gjaldmiðilsmál sem ríkisstjórnin lét vinna og kynnt var í byrjun júní hefði skýrt að lækkun vaxta þyrfti að nást innan núverandi hagkerfis. Ekki væri hægt að lækka þá með því einu að skipta um gjaldmiðil.
Upptaka evru krefðist þess jafnframt að ríki hefði búið við lága verðbólgu og stöðugleika um nokkurt skeið. Lægri vextir væru því forsenda þess að geta tekið upp evru en ekki sjálfkrafa afleiðing af gjaldmiðlaskiptunum.
Ýmis ríki innan ESB vilja ekki taka upp evru
Haraldur benti einnig á að ríki á borð við Svíþjóð, Danmörku og Pólland hefðu verið lengi í Evrópusambandinu án þess að taka upp evru. Aðild að sambandinu og upptaka evrunnar væru því tvö aðskilin skref.
Umræðan hefði að hans sögn skýrst eftir því sem fleiri gögn komu fram. Fyrri fullyrðingar um mikla lækkun matarverðs og vaxta hefðu reynst mun veikari en upphaflega var látið í veðri vaka.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.