Arnþrúður Karlsdóttir og Pétur Gunnlaugsson ræddu um aðdraganda lýðveldisstofnunarinnar árið 1944 og þá sögulegu atburði sem leiddu til þess að Ísland varð sjálfstætt lýðveldi. Þau rifjuðu upp þróunina frá fullveldi Íslands árið 1918 til lýðveldisstofnunarinnar og bentu á hversu afgerandi stuðningur þjóðarinnar var við breytinguna. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Fullveldið lagði grunn að lýðveldinu
Arnþrúður og Pétur fóru yfir þann tíma er Ísland varð fullvalda ríki í konungssambandi við Danmörku árið 1918. Með fullveldinu fékk landið aukin yfirráð yfir eigin málefnum, þótt danski konungurinn væri áfram þjóðhöfðingi. Sú breyting markaði mikilvægan áfanga í sjálfstæðisbaráttunni sem hafði staðið yfir áratugum saman.
Í umræðunni var einnig rifjað upp að 17. júní hefði verið valinn þjóðhátíðardagur Íslands vegna tengsla hans við Jón Sigurðsson. Þau ræddu hlutverk hans í sjálfstæðisbaráttunni og hvernig nafn hans hefði orðið eitt helsta tákn íslenskrar þjóðfrelsisbaráttu.
Öll þjóðin studdi stofnun lýðveldis 1944
Þau ræddu þjóðaratkvæðagreiðsluna árið 1944 þar sem Íslendingar tóku afstöðu til stofnunar lýðveldis. Fram kom að kjörsókn hefði verið 98,5% og um 99% þeirra sem greiddu atkvæði hefðu stutt stofnun lýðveldisins.
Fram kom að fá dæmi væru um jafn afgerandi samstöðu í íslenskri stjórnmálasögu. Á þeim tíma bjuggu rúmlega 130.000 manns á Íslandi og því hafi niðurstaðan endurspeglað mjög skýran vilja þjóðarinnar til að taka stjórn landsin í eigin hendur.
Stríðsárin breyttu stöðu Íslands
Í umræðunni var rifjað upp að Danmörk var hernumin af Þýskalandi þegar endanleg ákvörðun var tekin um stofnun lýðveldis á Íslandi. Þau ræddu hvernig hernámið hefði rofið samskipti Íslands og Danmerkur að verulegu leyti og orðið til þess að Íslendingar tóku í auknum mæli yfir stjórn eigin mála.
Þá var einnig fjallað um viðurkenningu hins nýja lýðveldis á alþjóðavettvangi. Arnþrúður og Pétur ræddu meðal annars að Kristján X Danakonungur hefði sent Íslendingum heillaóskir í kjölfar lýðveldisstofnunarinnar og fjölmörg ríki hefðu viðurkennt hið nýja lýðveldi. Bent var á að viðurkenning stórvelda á borð við Bandaríkin, Sovétríkin og Bretland hefði skipt miklu máli fyrir stöðu Íslands á alþjóðavettvangi.
Einnig var rifjað upp að Ísland hefði þegar fyrir lýðveldisstofnun byggt upp eigin utanríkisþjónustu og haft sendifulltrúa erlendis. Sú uppbygging hafi auðveldað landinu að taka sæti meðal sjálfstæðra ríkja þegar lýðveldið var formlega stofnað á Þingvöllum 17. júní 1944.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.