Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Jón Pétur Zimsen, þingmann Sjálfstæðisflokksins og fyrrverandi skólastjóra í síðdegisútvarpinu, um þróun íslenska menntakerfisins frá því EES-samningurinn var samþykktur og fram yfir aldamót. Arnþrúður rakti breytingar á stjórnun grunnskólans til sveitarfélaga, námskrá og kennsluaðferðum en Jón Pétur taldi ekki hægt að rekja þróunina, í upphafi, með einföldum hætti til EES. Hann sagði hins vegar alþjóðlega strauma hafa haft áhrif og taldi stærsta vendipunktinn hafa komið með aðalnámskránni 2011 og 2013. Arnþrúður sagði að vókisminn væri að tröllríða skólakerfinu. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Rétt að horfa til baka í stað þess að kenna kennurum og foreldrum um
Arnþrúður sagði freistandi fyrir þá sem bera ættu ábyrgð að skella ábyrgðinni á kennara og segja þá þurfa að læra betur að kenna. Ýmis væri skuldinn skellt á kennara, foreldra og börnin. Hún vildi þess í stað skoða hvað hefði breyst í samfélaginu og skólakerfinu samhliða hnignun námsárangurs. Það væru stjórnmálamenn sem bæru ábyrgð á stjórnun menntamála.
Hún benti á að árið 2003 hefði þegar verið greinilegt að Ísland væri farið niður á við og spurði hvað hefði breyst frá um 1995 til 2000.
Jón Pétur sagði vandann ná aftur til aldamóta. Eftir að sveitarfélögin tóku við grunnskólunum hefði að hans mati orðið of mikil áhersla á kenningar og tilfinningu á kostnað aðferða sem byggðu á traustum vísindalegum grunni.
EES ekki endilega bein skýring – alþjóðlegir straumar hafa þó áhrif
Arnþrúður benti á að skoða þyrfti tímalínuna. EES-samningurinn var samþykktur 1992, grunnskólinn færður til sveitarfélaganna 1996 og aðalnámskrá breytt 1999. Á sama tíma komu fram auknar áherslur á sjálfstæði skóla, einstaklingsmiðað nám og fjölbreyttar kennsluaðferðir.
Hún spurði Jón Pétur hvort EES hefði haft áhrif á þessa þróun. Hann sagði Evrópusambandið hafa lítið vald yfir menntastefnu einstakra ríkja þótt það geti gefið tilmæli. Alþjóðlegir straumar blási þó bæði innan og utan Evrópu og einn þeirra hafi verið að færa athyglina frá grunnfærni og kjarnagreinum yfir á önnur verkefni.
Fjölbreyttar en ekki endilega árangursríkar aðferðir
Jón Pétur lagði áherslu á að eftir flutning grunnskólans til sveitarfélaganna hefði stöðugt verið talað um fjölbreyttar kennsluaðferðir en síður um árangursríkar kennsluaðferðir.
Hann sagði hluta fjölbreytninnar hafa falist í froðu og umbúðum sem litu vel út en skiluðu ekki nægum árangri. Hann nefndi einnig lestrarkennslu og sagði aðferðir sem ekki skiluðu nægilega góðum árangri hafa verið notaðar hér á landi á sama tíma og Bretar, Frakkar og Svíar hefðu lagt skýrari áherslu á hljóðaaðferðina.
Vægi kennarans minnkaði
Jón Pétur gagnrýndi jafnframt þá hugmynd að börn þyrftu ekki að leggja þekkingu á minnið þar sem hægt væri að leita upplýsinga á netinu. Þekkingin þyrfti að vera til staðar svo hægt væri að byggja nýja þekkingu ofan á hana.
Hann sagði einnig hafa verið dregið úr vægi kennarans og meiri ábyrgð færð yfir á nemandann sjálfan. Kennarinn ætti hins vegar að miðla þekkingu, skapa áhuga og byggja upp námsandrúmsloft. Jón Pétur telur því að endurskoða þurfi kennaranámið frá grunni.
Aðalnámsskrá Björns Bjarnasonar mikill áhrifaþáttur
Þegar Arnþrúður hélt áfram að rekja þróunina frá EES-samningnum og fram yfir aldamót nefndi hún aðalnámskrána frá 1999 sem einn lið í þeirri tímalínu ásamt hraðri innleiðingu tölvu- og upplýsingatækni og breytingum á námsmati.
Jón Pétur gerði þar skýran greinarmun á námskránni frá 1999 og þeim breytingum sem komu síðar. Hann sagði aðalnámskrána sem Björn Bjarnason kom með árið 1999 hafa verið skilmerkilega uppbyggða og aðgengilega kennurum. Jón Pétur benti einnig á að Björn hefði tekið upp samræmd próf í samfélagsgreinum og náttúruvísindum.
Hann viðurkenndi þó að í námskránni frá 1999 mætti sjá ákveðin merki um þá þróun sem Arnþrúður var að rekja
Hina eiginlegu byltingu sagði Jón Pétur hafa orðið með aðalnámskránni 2011 og síðan 2013 og í raun hefðu þær átt að fara beint í “tætarann”.
Arnþrúður vakti athygli á tímasetningunni
Arnþrúður sagði tímasetninguna mikilvæga. Námskrárbreytingarnar 2011 hefðu orðið í ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur og Steingríms J. Sigfússonar og á sama tíma hefðu orðið verulegar stefnubreytingar á fleiri sviðum sem kenndar væru við vókismann í dag. Hún sagði jafnframt hugmyndir sem síðar voru kenndar við vókisma hafa verið að koma fram á þessum tíma áður en hugtakið sjálft varð almenningi kunnugt.
Vókisminn væri að tröllríða skólakerfinu
Benti Arnþrúður á að vókisminn tröllríði skólakerfinu. Um væri að ræða þróun þar sem enginn mætti skara fram úr, allir ættu að vera eins og árangursmælingar væru teknar úr sambandi. Þá væri búið að taka upp kynfræðslu sem þýdd hafi verið úr bók eftir kanadískan höfund og verið væri að gera börn ringluð og óviss um tilveru sína. Barnæskan væri í raun tekin frá börnum og þau farin að líta á sig sem kynverur. Það væri óeðlilegt í alla staði og truflaði börn og ungmenni á viðkvæmu aldursskeiði. Kynfræðslan í framkvæmd væri gagnrýnd verulega af mörgum foreldrum en það væri jafnan þaggað niður í þeim.
Þróunin ekki endilega vísvitandi
Arnþrúður spurði Jón Pétur hvort hann teldi þróunina vera vísvitandi og hvort ákveðin hugmyndafræði, jafnvel globalismi, lægi að baki.
Jón Pétur sagði hana ekki endilega vísvitandi og treysti sér ekki til að nota hugtakið globalismi með svo afdráttarlausum hætti. Hann sagði þó ljóst að ákveðin hugmyndafræðileg stefna hefði verið ríkjandi og árangursmælingar hefðu lengi verið illa séðar.
Gömlu samræmdu prófin hefðu meðal annars verið töluð niður sem hægrisinnuð og síðar tekin úr sambandi án þess að fullnægjandi mælikvarði kæmi í staðinn.
Jón Pétur sagði þróunina í heild hafa orðið stig af stigi og að verkefnið nú væri að færa athyglina aftur að þekkingu, þjálfun og grunnfærni.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.