
Pétur Gunnlaugsson ræddi við Birgi Þórarinsson, fyrrverandi alþingismann, Harald Ólafsson, prófessor í veðurfræði við Háskóla Íslands, og Hlín Leifsdóttur sópransöngkonu í síðdegisútvarpinu á Útvarpi Sögu, um armenska tónlist og tengsl hennar við íslenskan menningararf. Haraldur sagði sláandi líkindi milli tónskáldanna Komitas og Jóns Leifs sem báðir lögðu mikla áherslu á söfnun þjóðlaga og nýttu þau í eigin tónsmíðum. Hlín lýsti jafnframt óvenjulegri reynslu sem varð til þess að hún kynntist armenskri tónlist og menningu. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Komitas og Jón Leifs varðveittu þjóðlög fyrir komandi kynslóðir
Haraldur lýsti því hvernig Komitas og Jón Leifs hefðu báðir lagt mikla vinnu í að safna þjóðlögum og varðveita tónlistararf þjóða sinna.
Komitas hefði ferðast um sveitir Armeníu og skráð þjóðlög sem annars hefðu glatast. Jón Leifs hefði unnið sambærilegt starf á Íslandi en nýtt hljóðupptökur við söfnunina.
Báðir hefðu stundað nám í Þýskalandi og orðið fyrir áhrifum þeirrar rómantísku stefnu sem lagði áherslu á þjóðlega menningu. Þjóðlögin urðu síðan mikilvægur innblástur í tónsmíðum þeirra.
Haraldur sagði Komitas hafa verið um 30 árum eldri en Jón Leifs en að starf þeirra hefði að mörgu leyti byggst á sömu hugmyndum um varðveislu menningararfs.
Dreymdi Armeníu þegar stríðið braust út
Hlín sagði frá óvenjulegum draumi sem hana dreymdi þegar stríðið í Nagorno-Karabakh hófst árið 2020.
Hún hafði þá tekið sér hlé frá fjölmiðlum og samfélagsmiðlum og vissi ekki að átök væru að hefjast. Í draumnum hefði hún verið stödd í Armeníu meðal kvenna sem grétu og hrópuðu. Að lokum hefði hún sjálf tekið þátt í söng með fólkinu.
Þegar hún vaknaði og fór aftur á netið sá hún fréttir af stríðinu. Hún sagði þessa reynslu hafa vakið áhuga sinn á Armeníu og í kjölfarið hefði hún farið að kynna sér sögu, menningu og tónlist þjóðarinnar.
Hlín lýsti armenskri menningu sem einstaklega ríkri og sagðist sérstaklega hafa heillast af þjóðdönsum Armena sem hún bar saman við klassískan ballett.
Þjóðarmorðið setti mark sitt á tónskáldið
Hlín ræddi einnig ævi Komitas og áhrif þjóðarmorðsins á Armenum á líf hans.
Hún sagði tónskáldið hafa upplifað miklar hörmungar og þær hefðu haft alvarleg áhrif á andlega heilsu hans. Hann hefði að lokum dvalið á geðsjúkrahúsi.
Komitas hefði átt kirkjulegan bakgrunn áður en hann hóf tónlistarnám og varð einn helsti varðveislumaður armenskra þjóðlaga.
Hlín sagði sögu hans sýna hversu sterk tengsl væru milli tónlistar, þjóðarsögu og þeirra áfalla sem samfélög gengju í gegnum.
Rík tónlistarhefð þrátt fyrir erfiða sögu
Haraldur sagði aðstæður Armena hafa verið erfiðari en Íslendinga að mörgu leyti vegna nálægðar við stórveldi sem um aldir hefðu ásælst landsvæði þeirra.
Þrátt fyrir það hefði armenska þjóðin varðveitt sérstaka menningu og tónlistarhefð.
Hlín tók undir mikilvægi þessa menningararfs og sagði armenska tónlist hafa opnað sér nýjan heim. Hún hvatti fólk til að kynna sér tónlist Armena og þá sögu sem lægi að baki henni.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.
