Pétur Gunnlaugsson ræddi við Stefán Pálsson, sagnfræðing í síðdegisútvarpinu í dag um nýlegar umræður um mögulegan uppgröft líkamsleifa Jónasar Hallgrímssonar á Þingvöllum. Stefán rakti sögu flutnings líkamsleifa skáldsins frá Kaupmannahöfn til Íslands árið 1946 og sagði að lengi hefðu verið uppi efasemdir um hvort allri beinagrindinni hefði í raun verið komið til landsins. Nýjar hugmyndir um DNA-rannsóknir hafa vakið þessa gömlu ráðgátu til lífsins á ný. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Uppgröfturinn í Kaupmannahöfn
Jónas Hallgrímsson lést í Kaupmannahöfn árið 1845 og var grafinn þar í kirkjugarði þar sem staðsetning grafarinnar var þekkt. Þegar ákveðið var að flytja líkamsleifar hans til Íslands rúmri öld síðar var þjóðminjavörðurinn, Matthías Þórðarson, sendur til Danmerkur til að annast uppgröftinn. Verkefnið var fjármagnað af Sigurjóni Péturssyni á Álafossi sem hafði um árabil barist fyrir því að líkamsleifar þjóðskáldsins yrðu fluttar heim. Samkvæmt Stefáni hafa síðar komið fram vangaveltur um að aðstæður við uppgröftinn hafi verið flóknari en almennt hefur verið talið. Jónas hafði legið neðst í grafreit þar sem aðrir höfðu verið grafnir ofan á hann áratugum saman. Kenningar hafa verið settar fram um að Matthías hafi mögulega aðeins náð hluta beinagrindarinnar áður en uppgreftrinum lauk.
Höfuðkúpan gæti hafa orðið eftir
Meðal þeirra tilgátna sem fram hafa komið er að efri hluti beinagrindarinnar, þar á meðal höfuðkúpan og hluti brjóstkassans, hafi orðið eftir í Kaupmannahöfn. Stefán benti á að engar óyggjandi sannanir lægju fyrir um slíkt en fræðileg umræða um málið hefði staðið yfir um langt skeið. Ef sú kenning reyndist rétt gæti það þýtt að aðeins hluti líkamsleifa Jónasar hafi verið fluttur til Íslands árið 1946. Það myndi breyta skilningi manna á einum þekktasta viðburði íslenskrar menningarsögu á 20. öld og vekja spurningar um afdrif þeirra beina sem hugsanlega urðu eftir í Danmörku.
Ný tækni gæti varpað ljósi á ráðgátuna
Jafnframt gæti rannsókn varpað ljósi á aðrar spurningar sem hafa fylgt málinu frá því bein Jónasar voru flutt heim. Stefán sagði að áhugi vísindamanna á verkefninu snerist ekki aðeins um auðkenningu einstaklings heldur einnig um að fá skýrari mynd af því sem raunverulega gerðist við uppgröftinn í Kaupmannahöfn.
Þingvallanefnd hefur hins vegar komist að þeirri niðurstöðu að dómsúrskurð þurfi, áður en ráðist verði í uppgröft. Því er óljóst hvort rannsóknin verður framkvæmd á næstunni. Umræðan hefur engu að síður beint kastljósinu að þeirri óvissu sem enn ríkir um líkamsleifar Jónasar Hallgrímssonar, nærri 80 árum eftir að þær voru fluttar til Íslands.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.