Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Ólaf Ragnar Grímsson, fyrrverandi forseta Íslands og einn stofnenda Áfram Ísland, í síðdegisútvarpinu í dag, laugardag, um þær breytingar sem orðið hafa á Evrópusambandinu frá því Ísland sótti um aðild árið 2009. Ólafur Ragnar sagði Lissabon-sáttmálann hafa breytt eðli sambandsins verulega en lítið væri fjallað um þær breytingar í ESB-umræðunni hér á landi. Hann dró sérstaklega fram forgang ESB-réttar gagnvart landsrétti, bindandi áhrif ákvarðana sambandsins og aukinn meirihluta við ákvarðanatöku. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
ESB annað samband en þegar Ísland sótti um
Evrópusambandið hefði tekið grundvallarbreytingum frá því Ísland lagði fram aðildarumsóknina árið 2009, að sögn Ólafs Ragnars. Lissabon-sáttmálinn væri lykilatriði í þeirri þróun og hefði fært sambandið lengra í átt að sameiginlegri ákvarðanatöku og auknu valdi stofnana þess.
Evrópusambandið með síbreytilegar reglur
Arnþrúður sagði Evrópusambandið vera með síbreytilegar reglur og spurði í þessu samhengi hvort umsóknin frá 15. júlí 2009 stæðist í raun, gagnvart sama Evrópusambandi og Ísland sótti um aðild að. Breytingarnar vegna Lissabon-sáttmálans hefðu tekið gildi 1. desember 2009 en umsókn Íslands hefði grundvallast á reglum sem voru í gildi áður en Lissabon- sáttmálinn tók gildi. Ólafur Ragnar taldi breytingarnar frá þeim tíma svo umfangsmiklar að nauðsynlegt væri að gera þeim mun meiri skil í umræðunni nú.
ESB-réttur hefur forgang gagnvart landsrétti
Ólafur Ragnar vísaði til upplýsingabæklings landskjörstjórnar og sagði þar koma skýrt fram hvaða stjórnskipulegu breytingar fylgdu aðild. Reglur Evrópusambandsins gætu haft bindandi áhrif án þess að íslenskar stofnanir kæmu að setningu þeirra með sama hætti og íslenskra laga og ESB-réttur hefði almennt forgang gagnvart landsrétti.
Meirihlutinn ræður í atkvæðagreiðslu
Þriðja atriðið sem hann dró fram laut að ákvarðanatöku innan sambandsins. Á mörgum sviðum væri ekki lengur krafist einróma samþykkis ríkjanna heldur væri ákvarðað með auknum meirihluta. Ísland gæti því orðið bundið af niðurstöðu þótt íslensk stjórnvöld hefðu greitt atkvæði gegn henni.
Vill frekar tala um framsal valds en fullveldisafsal
Hugtakið fullveldisafsal taldi Ólafur Ragnar ekki heppilegt til að lýsa breytingunni. Skýrara væri að ræða hvaða vald íslenskar stofnanir færu með í dag og hvaða hluti þess færðist til stofnana Evrópusambandsins við aðild.
Þar væri að hans mati óumdeilt að hluti þess valds sem Alþingi, ríkisstjórn og aðrar íslenskar stofnanir færu nú með yrði framseldur. Ágreiningurinn snerist fremur um hversu umfangsmikið framsalið væri og hvort ávinningurinn af aðild réttlætti það.
Sameiginlegar skuldbindingar hluti af þróuninni
Breytingarnar á Evrópusambandinu væru ekki bundnar við Lissabon-sáttmálann einan. Ólafur Ragnar nefndi einnig þróun í átt að auknum sameiginlegum fjárhagslegum skuldbindingum og lántökum sambandsins sem dæmi um hvernig ESB hefði þróast frá því Ísland sótti um aðild.
Hann taldi því ekki nægja að ræða mögulega aðild út frá þeirri mynd sem blasti við árið 2009. Meta þyrfti sambandið eins og það væri nú, hvaða vald stofnanir þess hefðu og hvaða skuldbindingar Ísland tæki á sig með aðild.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.