MYND/CHESS AFTER DARK
Ólafur Ragnar Grímsson, fyrrverandi forseti Íslands, segir umræðuna um Evrópusambandið og fyrirhugaða þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarviðræður einkennast um of af slagorðum og hugmyndafræðilegri orðræðu í stað efnislegrar umræðu um raunveruleg áhrif ESB-aðildar á Ísland. Ólafur Ragnar ræddi málið ítarlega í hlaðvarpinu Chess After Dark þar sem hann fór yfir stöðu Evrópusambandsins, þróun alþjóðamála, fullveldi Íslands og mögulegar afleiðingar þess ef Ísland færi inn í ESB og evrusvæðið.
Sagði hann mikilvægt að kjósendur fengju raunhæfa og ítarlega umræðu áður en þjóðin yrði kölluð til atkvæðagreiðslu um áframhald viðræðna við Evrópusambandið.
Sumir talsmenn aðildar tali um ESB eins og kommúnistar um Sovétríkin
Í viðtalinu gagnrýndi Ólafur Ragnar það sem hann kallaði „hugmyndafræðilega“ umræðu um Evrópusambandið og sagði suma talsmenn aðildar tala um ESB með svipuðum hætti og kommúnistar hefðu áður talað um Sovétríkin. Sagði hann hættulegt þegar stjórnmálaumræða færi að líkjast trúarjátningu þar sem öll svör væru fyrirfram gefin. Hann vísaði sérstaklega til umræðu um evruna og fullyrðinga um að upptaka hennar myndi sjálfkrafa leiða til lægri vaxta, betri lífskjara og stöðugra efnahagsumhverfis.
Að mati Ólafs Ragnars sýni raunveruleg dæmi í Evrópu að ekkert sjálfgefið samband sé á milli evruaðildar og efnahagslegs árangurs.
Benti hann meðal annars á að:
- ekkert nágrannaríki Íslands væri í Evrópusambandinu,
- ekkert Norðurland nema Finnland hefði tekið upp evruna,
- Pólland og Tékkland hefðu hafnað evruaðild þrátt fyrir sterkan hagvöxt,
- og að Ísland, Noregur og Svíþjóð hefðu um langt árabil verið meðal sterkustu hagkerfa Evrópu án aðildar að evrusvæðinu.
Sagði hann umræðuna oft einkennast af því sem hann kallaði „Evru-Ísland, óskaland“-boðskap þar sem flóknar efnahagslegar og stjórnskipulegar spurningar væru einfaldaðar niður í pólitísk slagorð.
Draghi-skýrslan sýnir djúpan vanda innan ESB
Ólafur Ragnar vísaði einnig ítarlega til skýrslu Mario Draghi, fyrrverandi seðlabankastjóra Evrópska seðlabankans og fyrrverandi forsætisráðherra Ítalíu, um stöðu Evrópusambandsins. Sagði hann skýrsluna sýna að Evrópa stæði frammi fyrir „tilvistarkreppu“ vegna versnandi samkeppnishæfni gagnvart Bandaríkjunum og Asíu.
Ólafi Ragnar benti á að Evrópusambandið hafi verið byggt á þeirri hugmynd að sameiginlegt regluverk og aukin samræming myndu skapa sterkasta efnahagskerfi heims. Nú væri hins vegar komið í ljós að það hefði ekki gengið eftir.
Hann sagði Evrópu glíma við:
- hægari hagvöxt,
- aukið regluverk,
- versnandi samkeppnisstöðu,
- og pólitíska óvissu í stærstu ríkjum sambandsins.
Hann vísaði meðal annars til vaxandi fylgis flokka eins og Alternative für Deutschland í Þýskalandi og Þjóðfylkingarinnar í Frakklandi sem merkis um djúpa spennu innan sambandsins. Sagði hann því ótímabært að Ísland hraðaði sér inn í ferli sem Evrópusambandið sjálft vissi ekki hvernig myndi þróast á næstu árum.
Orðalag ríkisstjórnarinnar um viðræður samrýmist ekki því sem ESB segir
Ólafur Ragnar gagnrýndi einnig orðalag ríkisstjórnarinnar um að aðeins ætti að hefja „viðræður“ eða „kanna hvað væri í boði“. Sagði hann það ekki samræmast því hvernig Evrópusambandið sjálft liti á málið. Að hans mati væri formleg ákvörðun um að hefja aðildarviðræður í reynd umsókn um aðild að Evrópusambandinu.
Hann rifjaði upp að ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur hefði árið 2009 lagt fram formlega umsókn um aðild og að þáverandi stjórnvöld hefðu aldrei reynt að fela það með orðaleikjum.
„Þau voru alveg hreinskilin með það að verið væri að sækja um aðild að Evrópusambandinu,“ sagði Ólafur Ragnar.
Sagði hann núverandi umræðu hins vegar oft byggja á því að reyna að kynna ferlið sem hlutlausa könnun án þess að ræða af hreinskilni um að markmiðið væri möguleg innganga Íslands í sambandið. Varaði hann við því að framkvæmdavaldið notaði hraða eða ótta til að knýja fram ákvörðun áður en ítarleg þjóðarumræða hefði farið fram.
Fullveldið hafi skilað Íslandi einstökum árangri
Í viðtalinu fór Ólafur Ragnar einnig yfir þróun Íslands frá stofnun lýðveldisins og sagði sjálfstæðan ákvörðunarrétt hafa verið lykilforsendu þeirra framfara sem þjóðin hefði náð. Hann rifjaði upp að Ísland hefði verið fámennt og fátækt samfélag þegar lýðveldið var stofnað árið 1944 en hefði síðan byggt upp vegakerfi, hafnir, flugvelli, heilbrigðiskerfi og eitt öflugasta orkukerfi heims.
Sagði hann mikilvægt að þjóðin áttaði sig á því að þessi árangur hefði náðst vegna þess að Íslendingar hefðu haft „óskoraðan sjálfstæðan ákvörðunarrétt“ í eigin málum. Að hans mati mættu stjórnvöld ekki nálgast mögulega ESB-aðild eins og um einfalt stjórnmálamál væri að ræða.
„Þetta er stærsta ákvörðun sem lýðveldið hefur staðið frammi fyrir í áratugi,“ sagði Ólafur Ragnar og bætti við að þjóðin ætti skilið ítarlega og raunsæja umræðu áður en gengið yrði til atkvæðagreiðslu.
Hlusta má á hlaðvarpið með því að smella hér.