Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Óttar Guðmundsson geðlækni í Síðdegisútvarpinu um stríðsótta, hernaðarumræðu og áhrif stöðugra viðvarana á almenning. Óttar sagði umræðuna einkennast af því að verstu mögulegu sviðsmyndirnar væru sífellt dregnar fram þar til fólk færi að búast við stríði þótt óljóst væri hvaða stríð ætti að vera yfirvofandi. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Versta mögulega sviðsmyndin alltaf fremst
Óttar sagðist ekki skilja óttann við eitthvert yfirvofandi allsherjarstríð sem enginn gæti skilgreint almennilega. Hann hefði ekki trú á að Rússar væru á leið í allsherjarstríð við NATO en engu að síður væri stríðsótti orðinn áberandi í samfélaginu.
Sífellt væru kallaðir fram nýir sérfræðingar í hernaði og styrjaldarátökum og auðvelt væri að finna álitsgjafa sem drægju fram það sem menn vildu heyra. Áður en fólk vissi af væri farið að búast við stríði, fylla kjallara af niðursuðuvörum og halda bílnum fullum af bensíni.
Óttar sagði vandann liggja í því að stöðugt væri verið að teikna upp verstu mögulegu sviðsmyndina.
Viðbúnaðarumræðan magnar óttann
Arnþrúður benti á að utanríkisráðuneytið hefði boðað hraðari útgáfu bæklings sem dreifa ætti á heimili með leiðbeiningum um viðbúnað og matarbirgðir til nokkurra daga. Sambærileg umræða hefði lengi verið í gangi í Svíþjóð, Noregi og Danmörku.
Hún spurði hvers vegna slík umræða væri lögð jafn þungt yfir Íslendinga þegar landið væri með varnarsamning við Bandaríkin og byggi því við mikið öryggi.
Samhliða þessu væri rætt um íslenskan her, sérstaka leyniþjónustu og njósnir Rússa, Kínverja og annarra ríkja. Arnþrúður spurði hvers vegna samfélagið væri sífellt sett í þá stöðu að óttast nýja ógn.
Óttar benti á að njósnir og upplýsingasöfnun erlendra ríkja væru ekkert nýtt fyrirbæri. Bandarísk hernaðarumsvif á Íslandi ættu sér sömuleiðis áratugalanga sögu og því væri margt af því sem nú væri sett fram sem ný ógn í raun gamalkunnugt.
Hamfaraspárnar orðnar kunnuglegar
Þegar Arnþrúður spurði Óttar hvernig hann upplifði áhrif umræðunnar sem geðlæknir sagði hann ekki vera paník í samfélaginu.
Fólk væri orðið vant hamfarablætinu og hamfaraspámönnum sem væru sífellt dregnir fram. Eitt sinn væri spáð því að hraun færi yfir Keflavíkurveg, annað sinn að allir dæju úr COVID og nú að heimsstyrjöld væri að skella á.
Margir væru vissulega uggandi en daglegt líf héldi engu að síður áfram. Fólk ferðaðist, færi til útlanda og sinnti sínu daglega lífi þrátt fyrir dökka umræðu um yfirvofandi hættur.
Börnin heyra umræðuna líka
Arnþrúður vakti sérstaklega athygli á börnum og ungu fólki sem hefði ekki áður upplifað jafn mikla umræðu um stríð og hernað.
Óttar sagði börnin auðvitað heyra umræðuna þótt erfitt væri að mæla nákvæmlega áhrif hennar. Hann taldi mikilvægt að útskýra fyrir þeim að umræðan gæti verið í ýktari kantinum og að hamfaraspár þyrftu alls ekki að rætast.
Hann rifjaði upp kalda stríðið, Kúbudeiluna og Berlínardeiluna þegar kjarnorkuveldin stóðu mun nær beinum átökum. Hann hafði ekki meiri trú á að heimsstyrjöld væri að skella á nú en á tímum Kúbudeilunnar árið 1962.
Þegar Arnþrúður spurði hvað segja ætti fólki sem væri raunverulega orðið hrætt ráðlagði Óttar því að taka umræðunni með ró og varúð og beina ekki allri athyglinni að verstu mögulegu sviðsmyndunum. Hamfaraspámenn hefðu ekki alltaf á réttu að standa.
Fyrir áhugasama er rétt að benda á að þátturinn er á dagskrá á Útvarpi Sögu á morgun kl 13:00 á morgun, sunnudag
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.
Þátturinn er á dagskrá Útvarps Sögu sunnudaginn 11. október kl. 13:00 en viðtalið er tekið í marsmánuði 2025