Pétur Gunnlaugsson ræddi við Óðinn Frey Baldursson, formann Ungra Evrópusinna og Steinar Inga Kolbeins, stjórnarformann Ungra gegn ESB í síðdegisútvarpinu í dag um þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarviðræður við Evrópusambandið. Þeir gerðu báðir ráð fyrir að umsóknin frá 2009 yrði grundvöllur viðræðnanna en greindi á um hvort kjósendur hefðu nægar upplýsingar um markmið Íslands áður en þeir veittu stjórnvöldum umboð til að halda ferlinu áfram. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Fyrra ferlið verði tekið upp að nýju
Pétur spurði hvort þjóðaratkvæðagreiðslan byggðist á umsókninni sem send var Evrópusambandinu árið 2009 eða hvort hefja ætti nýtt ferli frá grunni.
Óðinn taldi óumdeilt að fyrri umsóknin yrði áfram grundvöllurinn. Evrópusambandið liti svo á að hún væri enn í gildi og því mætti gera ráð fyrir að haldið yrði áfram þar sem frá var horfið. Þá yrði tekið mið af þeim samningsköflum sem þegar höfðu verið opnaðir eða lokið við í fyrri viðræðum.
Steinar dró fram að Ísland hefði aftur á móti lýst því yfir árið 2015 að umsóknin væri dregin til baka. Landið hefði þá verið tekið af lista ESB yfir umsóknarríki. Þótt hann féllist á að fyrri umsóknin yrði líklega notuð taldi hann óvissuna einkennandi fyrir undirbúning málsins.
Spurningunni í þjóðaratkvæðagreiðslunni hefði verið breytt eftir gagnrýni en samband hennar við umsóknina frá 2009 væri enn ekki útskýrt með nægilega skýrum hætti.
Gildi fyrri fyrirvara óljóst
Næst beindi Pétur sjónum að þeim fyrirvörum og rauðu línum sem Alþingi samþykkti árið 2009. Hann spurði hvort þær ættu áfram að leiða viðræðurnar eða hvort semja ætti ný markmið frá grunni.
Aðstæður hefðu breyst á þeim tíma sem liðinn væri og því þyrfti að uppfæra samningsmarkmið Íslands að sögn Óðins. Áherslur hefðu þegar verið settar fram en samninganefndin þyrfti að ákveða hvernig farið yrði með eldri fyrirvara.
Útganga Bretlands úr ESB gæti jafnframt styrkt samningsstöðu Íslands. Bretar hefðu verið líklegir til að leggjast gegn undanþágum fyrir Ísland í sjávarútvegsmálum en ættu ekki lengur sæti við samningaborðið.
Steinar taldi hins vegar óviðunandi að ekki lægi fyrir hvort samþykkt Alþingis frá 2009 héldi gildi sínu. Ef sama umsókn og sama aðildarferli ætti að halda áfram þyrftu kjósendur að vita hvort fyrri skilyrði þingsins væru enn leiðarljósið.
Umboðið veitt áður en markmiðin eru fullmótuð
Þegar Pétur spurði hvað kjósendur væru nákvæmlega að samþykkja skildu leiðir þeirra enn frekar. Steinar taldi ríkisstjórnina aðeins hafa kynnt almennar áherslur en ekki skýr samningsmarkmið.
Hann líkti þessu við að afhenda öðrum umboð til að annast mikilvæg mál án þess að fá fyrst að vita hvernig umboðinu yrði beitt. Áður en kosið væri þyrfti að skýra kröfur Íslands um sjávarauðlindir, landbúnað, innflutning dýra og aðra viðkvæma málaflokka.
Óðinn svaraði því til að meginmarkmiðin lægju fyrir þótt þau yrðu útfærð nánar eftir kosninguna. Ekki væri hægt að ákveða niðurstöðu samningaviðræðna fyrirfram. Íslensk stjórnvöld þyrftu fyrst að setja fram kröfur sínar og semja við ESB.
Þjóðaratkvæðagreiðslan fæli því ekki í sér samþykki fyrir aðild eða fyrirfram ákveðnum samningi. Þegar niðurstaða viðræðna lægi fyrir fengi þjóðin annað tækifæri til að segja já eða nei.
Ferlið krefst tíma og fjármuna
Ágreiningurinn náði einnig til kostnaðar við viðræðurnar. Steinar benti á að fyrra aðildarferli hefði tekið mikinn tíma og lagt verulegt álag á ráðuneyti og aðrar stofnanir. Sama myndi gerast aftur og mikilvægar innlendar framkvæmdir gætu setið á hakanum.
Óðinn leit kostnaðinn öðrum augum. Ef þjóðin kysi að halda viðræðunum áfram væri eðlilegt að stjórnvöld verðu þeim tíma og fjármunum sem þyrfti til verksins. Endanleg ákvörðun um aðild yrði eftir sem áður í höndum kjósenda þegar samningur lægi fyrir.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.