Hjördís Vilhjálmsdóttir ræddi við Pál Líndal umhverfissálfræðing í þætti sínum um áhrif dagsbirtu á líðan fólks og skipulag byggðar. Páll sagði dagsbirtu vera eina af grunnþörfum mannsins og að langvarandi birtuskortur gæti birst í vanlíðan, minni virkni, veikindum og veikara samfélagi. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Dagsbirta er grunnþörf fólks
Hjördís spurði hvort þétt byggð, þrengri íbúðir og skortur á dagsbirtu væru farin að ganga gegn grunnþörfum fólks. Hún benti á að Íslendingar byggju þegar við takmarkaða birtu yfir vetrarmánuðina og sums staðar væri sérstaklega fagnað þegar sólin sæist á ný eftir langan vetur.
Sagði Páll að fjöldi rannsókna hefði sýnt áhrif hennar á manninn. Fólk væri hluti af náttúrunni og hefði mótast í löngu þróunarferli þar sem dagsbirta og myrkur skiptust á. Þótt samfélagið hefði breyst væri þörfin fyrir þessa náttúrulegu hringrás enn til staðar.
Páll taldi varhugavert að láta hugmyndafræði um skipulag eða þéttingu byggðar ganga framar eðli og þörfum mannsins. Fólk þyrfti bæði birtu og myrkur og hið byggða umhverfi yrði að taka mið af því.
Birtuskortur getur dregið úr virkni
Páll sagði afleiðingar birtuskorts geta komið fram í minni virkni, veikindum og almennri vanlíðan. Hann rifjaði upp tímabil þegar óvenjulítið sást til sólar á höfuðborgarsvæðinu í júní. Þá hefði fólk orðið daprara, þyngra í skapi og átt erfiðara með daglegt líf.
Hann nefndi einnig blóm á heimili sínu sem stóð við glugga. Þegar gleymdist að draga frá gluggatjöldunum í þrjá daga sáust greinileg merki þess á blóminu. Þótt áhrifin sæjust ekki jafn hratt á fólki taldi Páll dæmið minna á mikilvægi sólarljóss fyrir lífverur.
Páfagaukarnir töldu að alltaf væri nótt
Hjördís spurði um páfagauka sem hefðu verið í íbúð nærri byggingunni sem nefnd hefur verið „Græni gímaldið“. Páll sagði fuglana hafa verið í íbúð með glugga sem sneri til norðurs, þar sem byggingin skyggði á dagsbirtuna.
Samkvæmt lýsingu eigandans hefðu páfagaukarnir þagnað og hegðað sér eins og þeir teldu að alltaf væri nótt. Páll sagði fuglana einfaldlega hafa brugðist við umhverfinu í samræmi við eðli sitt. Dæmið sýndi að þörfin fyrir birtu væri sameiginleg mönnum og öðrum lífverum.
Þétting byggðar þarf að taka mið af íslenskum aðstæðum
Páll lagði áherslu á að þétting byggðar væri ekki sjálfkrafa slæm heldur réði útfærslan úrslitum. Við skipulag þyrfti að hafa heilsu og velferð fólks að leiðarljósi og taka mið af íslensku loftslagi.
Ekki væri hægt að flytja lausnir frá Manhattan, Barcelona eða öðrum suðlægum borgum óbreyttar til Reykjavíkur. Í heitari löndum sæktist fólk gjarnan eftir skugga en á Íslandi leitaði fólk fremur að sól og skjóli.
Aðspurður hvers vegna áfram væri byggt þannig að dagsbirta skertist sagði Páll vandann ekki fyrst og fremst vera skort á þekkingu. Flestir vissu að dagsbirta væri nauðsynleg en fjárhagslegir hagsmunir og skammtímaávinningur af auknu byggingarmagni virtust fá mikið vægi. Byggingar ættu ekki aðeins að veita skjól heldur einnig að skapa aðstæður þar sem fólk gæti liðið vel og dafnað.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.