Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Pawel Bartoszek, þingmann Viðreisnar og formann utanríkismálanefndar, í síðdegisútvarpinu í dag, um öryggis- og varnarmál í tengslum við aðild Íslands að Evrópusambandinu og þátttöku í sameigninlegum her ESB. Pawel hafnaði því að aðild myndi leiða til þess að Ísland yrði hluti af sameiginlegum Evrópuher eða að landsmenn yrðu skyldaðir til herþjónustu og sagði Ísland áfram geta haldið sérstöðu sinni sem herlaust ríki. Þar lægu rauðu línur Íslands gagnvart ESB. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Pavel segir sameiginlegan Evrópuher ekki á döfinni
Arnþrúður vísaði til nýrrar hvítbókar Evrópusambandsins frá mars 2025 (White Pager- European Defence Readiness 2030) með það markmið að ESB ríkin verði mun betur undirbúin fyrir stórfelld hernaðarátök 2030. Sú samþykkt feli meðal annars í sér aukna samvinnu á sviði loft og eldflaugavarna, stórfelld sameiginleg vopnakaup, þróun varnartækni, flutninga hermanna og hergagna innan ESB ríkja, sameiginlegar getu- einingar á sviði t.d. stórskotaliðs, dróna og netvarna og eflingu varnarviðbúnaðar. Arnþrúður spurði því hvort aðild Íslands að Evrópusambandinu myndi sjálfkrafa leiða til þátttöku í slíkri uppbyggingu sameiginlegrar evrópskrar varnargetu.
Pawel sagði breytta öryggisstöðu í Evrópu hafa orðið til þess að ríki sambandsins legðu meiri áherslu á eigin varnir. Hann taldi þó ekki rétt að túlka þá þróun sem undirbúning að stofnun sameiginlegs Evrópuhers og sagði áfram gert ráð fyrir að aðildarríkin færu sjálf með ákvarðanavald í grundvallarmálum á sviði varnarmála.
Herleysi Íslands verði áfram virt – rauðu línur Íslands
Í framhaldinu velti Arnþrúður því upp hvort Ísland gæti áfram staðið utan hernaðar þótt Evrópusambandið auki samstarf ríkja innan ESB á þessu sviði. Arnþrúður spurði þar sem það lægi fyrir að 27 ríki ESB væru búin að samþykkja að standa sameiginlega að þessum vörnum og hvernig það væri með Ísland að standa fyrir utan samþykkt þessara ríkja. Hún spurði hvort þarna yrðu rauður línurnar fyrir Ísland.
Pawel sagði íslensk stjórnvöld myndu áfram halda fast við stefnu landsins um herleysi og benti á að innan Evrópusambandsins væru þegar ríki sem byggju við sérstaka stöðu í öryggis- og varnarmálum. Hann taldi því ekki að aðild krefðist þess að Ísland stofnaði eigin her eða tæki upp herskyldu eða tæki þátt í hernaðaruppbygginu ESB. Ísland myndi sækjast eftir að fá viðurkennda sérstöðu sína um herleysi, það væri samningsmarkmið í sjálfu sér.
Þrýstingurinn komi frá NATO fremur en ESB
Arnþrúður benti á að Ísland hefði þegar ákveðið að auka framlög til varnarmála og spurði hvort hugsanleg aðild að Evrópusambandinu myndi leiða til frekari skuldbindinga.
Pawel sagði umræðuna um aukin varnarútgjöld fyrst og fremst eiga rætur að rekja til ákvarðana innan NATO og breyttrar öryggisstöðu í Evrópu. Hann taldi því að sá þrýstingur sem nú væri uppi gagnvart Íslandi stafaði ekki af Evrópusambandinu heldur af skuldbindingum landsins innan Atlantshafsbandalagsins og breyttu alþjóðlegu öryggisumhverfi.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.