Arnþrúður Karlsdóttir og Pétur Gunnlaugsson ræddu við Harald Ólafsson, formann Heimssýnar og prófessor í veðurfræði við Háskóla Íslands, í síðdegisútvarpinu á Útvarpi Sögu í dag,um uppsögn Hjartar J. Guðmundssonar sagnfræðings hjá Hagstofu Íslands. Haraldur telur ástæðu til að kanna hvort pólitísk sjónarmið hafi ráðið ákvörðuninni og hvort fyrirmæli hafi komið frá ráðuneyti. Hann segir ástæður uppsagnarinnar óljósar og varar við þeim áhrifum sem slíkar aðgerðir geti haft á þátttöku opinberra starfsmanna í stjórnmálaumræðu. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Grunsemdir um pólitískar ástæður uppsagnarinnar
Haraldur greindi frá því að Hirti J. Guðmundssyni hefði fyrirvaralaust verið sagt upp störfum hjá Hagstofu Íslands. Hann sagði Hjört þekktan fyrir skrif sín um fullveldi Íslands og Evrópusambandið, þar sem hann hefði verið einarður talsmaður þess að Íslendingar héldu sjálfstæðu ákvörðunarvaldi yfir eigin málum. Samkvæmt upplýsingum sem Haraldur kvaðst hafa fengið hefði Hjörtur verið góður og duglegur starfsmaður. Hann hefði verið látinn fara fyrirvaralaust og ástæður uppsagnarinnar væru afar óljósar.
Grunsemdir um að uppsögnin hafi verið pólitísk útaf Evrópusambandinu
Haraldur sagði að meðal þeirra sem þekktu til málsins væru sterkar grunsemdir um að uppsögnin tengdist stjórnmálaskoðunum Hjartar og opinberri þátttöku hans í umræðu um Evrópusambandið. Hann vakti jafnframt athygli á því að Hjörtur hefði verið sá eini sem missti vinnuna og ekki væri langt síðan nýtt starfsfólk hefði verið ráðið til stofnunarinnar.
Vill vita hvort fyrirmæli komu frá ráðuneyti
Haraldur kallaði eftir skýringum á því hver hefði tekið ákvörðunina um uppsögn Hjartar og hvort hún hefði verið tekin innan Hagstofunnar eða að frumkvæði ráðuneytis.
Hann sagði svo líta út sem stofnuninni hefðu borist skilaboð um að Hjörtur ætti að láta af störfum en tók fram að hann vissi ekki hver hefði hugsanlega staðið að baki þeim.
Pétur benti á að Hagstofan heyrði undir forsætisráðuneytið og Haraldur svaraði að það væri samkvæmt hans bestu vitneskju.
Hann vildi að málið yrði rætt opinskátt og upplýst hverjar raunverulegar ástæður uppsagnarinnar væru. Slík ákvörðun varðaði ekki aðeins þann starfsmann sem missti vinnuna heldur einnig þau viðmið sem giltu um skoðanafrelsi í opinberri þjónustu.
Arnþrúður tók undir að nauðsynlegt væri að fara yfir málið. Hagstofa Íslands væri sjálfstæð opinber stofnun sem gegndi mikilvægu hlutverki við hagskýrslugerð og almenningur þyrfti að geta treyst því að ákvarðanir þar væru teknar á málefnalegum grundvelli.
Uppsögnin geti haft kælandi áhrif á opinbera umræðu
Haraldur óttaðist að uppsögnin sendi öðrum opinberum starfsmönnum þau skilaboð að ekki væri skynsamlegt að tjá skoðanir sem gengju gegn stefnu stjórnvalda.
Hann benti á að fólk í einkarekstri gæti þegar orðið fyrir fjárhagslegum afleiðingum vegna þátttöku í stjórnmálaumræðu. Fyrirtækjaeigendur gætu misst viðskipti og launafólk ætti stundum erfitt með að tjá sig opinberlega ef stjórnendur hefðu aðrar skoðanir.
Ef hið opinbera færi sömu leið myndi það þrengja enn frekar að opinni umræðu. Ríkið væri stór atvinnurekandi og mikilvægt að starfsmenn þess gætu tekið þátt í samfélagsumræðu án þess að þurfa að óttast um atvinnu sína. Arnþrúður sagði Hjört hafa beitt gagnrýninni hugsun og sett fram sjónarmið sem væru andstæð þeim sem stjórnvöld hefðu haldið á lofti. Hún taldi málið alvarlegt fyrir traust almennings á réttlátri stjórnsýslu.
Áhyggjur af þróun tjáningarfrelsis í Evrópu
Haraldur sagðist hafa orðið mjög undrandi á þeirri þróun gagnvart tjáningarfrelsinu sem sæist glöggt í Bretlandi, Þýskalandi og víðar, þar sem fólk hefði að hans sögn sætt refsingu eða öðrum takmörkunum vegna stjórnmálaskoðana sinna.
Hann óttaðist að sambærileg viðhorf gætu náð fótfestu á Íslandi og fólk yrði tregara til að taka þátt í opinberri umræðu af ótta við afleiðingarnar. Haraldur lagði áherslu á mikilvægi umburðarlyndis gagnvart ólíkum skoðunum. Samfélagið þyrfti að geta rúmað ágreining án þess að einstaklingar yrðu fyrir afleiðingum í atvinnulífi vegna þess eins að þeir létu skoðanir sínar í ljós.
Hann kvaðst jafnframt sannfærður um að Hjörtur myndi eiga möguleika á öðrum störfum vegna hæfileika sinna og dugnaðar. Það breytti þó ekki þeim áhyggjum sem hann hefði af skilaboðunum sem uppsögnin gæti sent öðrum sem vildu taka þátt í stjórnmálaumræðu.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.